Wat de fuck is ‘cultuurmarxisme’?

De term ‘cultuurmarxisme’ is de afgelopen weken diep doorgedrongen tot het mainstream debat. Thierry Baudet, voorman van het Forum voor Democratie, vindt de Europese Unie een ‘cultuurmarxistisch project’, Paul Cliteur zegt in zijn column op de ThePostOnline dat de cultureel marxisten geen rust hebben ‘voordat u onderworpen bent’.

Wat is cultuurmarxisme? Wie zijn cultuurmarxisten? En slaat de term ergens op? BIG zoekt het uit.

Cultuurmarxisme is een term die niet alleen gebruikt wordt door mensen in onze Tweede Kamer, maar ook in het manifest van de extreemrechtse terrorist Anders Breivik.

De Amerikaanse paleoconservatieve denker als William S. Lind introduceerde de term in de jaren ‘90. Paleoconservativisme is een Amerikaanse politieke filosofie die hevig gestoeld is op anti-immigratie, anti-multiculturalisme en de traditionele rollen die horen bij de hokjes van gender, etniciteit en ras.

Het is zogenaamd allemaal de schuld van het cultuurmarxisme, en het probeert allemaal de Westerse beschaving te vernietigen

Nadat het begrip werd geïntroduceerd werd de term vooral gebruikt op obscure fora als 4chan en neonaziwebsites als Stormfront, tegenwoordig dringt de term steeds meer door tot het mainstreamdebat.

Politieke correctheid, postmodern denken, multiculturalisme, seksuele vrijheid, feminisme, anti-racisme, white privilege, cultural appropriation, homorechten, het is zogenaamd allemaal de schuld van het cultuurmarxisme, en het probeert allemaal de Westerse beschaving te vernietigen.

Het begin

Volgens de mensen die erin geloven is het cultuurmarxisme begonnen bij de Italiaanse communist Antonio Gramsci in de jaren twintig. Gramsci vond dat de ‘culturele hegemonie’ moest worden doorbroken, de dominantie van conservatieven. Die ideeën schreef hij overigens op in de gevangenis waar hij was vastgezet door Mussolini vanwege zijn denkbeelden.

Revolutie gaat door middel van een ‘lange mars door de instituties’

De ideeën van Gramsci vonden weerklank bij de studentenprotesten in het einde van de jaren zestig. Rudi Dutschke, een van de leiders van die protesten, zei dat sociale verandering niet zomaar gebeurt, revolutie gaat door middel van een ‘lange mars door de instituties’. Ook werd ‘de lijn’ van Gramsci doorgezet door de Frankfurter Schule in de jaren zestig, volgens Lind.

De Frankfurter Schule was een sociologische en filosofische stroming in Duitsland uit de eerste helft van de twintigste eeuw, met relatief invloedrijke filosofen als Theodor Adorno en Herbert Marcuse. William Lind voegde daar overigens aan toe dat deze filosofen, die voor de Tweede Wereldoorlog vanuit Duitsland naar Amerika zijn gekomen, allemaal Joods waren.

Jordan Peterson

Jordan Peterson, een Canadese professor in klinische psychologie, geeft uitleg over cultuurmarxisme op YouTube, waar zijn filmpjes honderdduizenden keren worden bekeken. Peterson noemt zichzelf professor tegen politieke correctheid. Hij ageert tegen feminisme, het concept van cultural appropriation, white privilege, en rees naar bekendheid nadat hij zijn eigen universiteit bekritiseerde vanwege genderneutrale aanduidingen voor studenten.

Volgens Peterson kon het klassieke economische marxisme, waarop de communistische ideologie (dat voor tientallen miljoenen doden heeft gezorgd) gestoeld is, tegen het eind van de jaren zestig door niemand nog publiekelijk aangehangen worden, behalve door een ‘absolute verworpeling’.

De marxisten, zo gelooft Peterson, hebben zich toen met een trucje ‘gerebrand’ tot postmodernisten. Het postmodernisme is een filosofische stroming die in de tweede helft van de vorige eeuw ontwikkelde en zich grofweg kenmerkt door een afkeer van grote ideologieën en absolute waarheden. “Alle postmodernisten waren marxisten”, denkt Peterson. “Maar je kon geen marxist meer zijn en zeggen een mens te zijn tegen het eind van de jaren zestig. Dus in plaats van het proletariaat tegen de bourgeoisie op te zetten, begonnen ze de onderdrukten tegen de onderdrukkers op te zetten.” Voila: de identiteitspolitiek, volgens Peterson.

Extreem radicale, postmoderne, linkse denkers die vastbesloten zijn de fundamentele substructuur van de Westerse beschaving te vernietigen

‘Onder het mom’ van postmodernisme verspreidden de marxisten de identiteitspolitiek over de universiteiten. “Het domineert de geesteswetenschappen, die dood zijn voor zover ik kan zien, en een enorm gedeelte van de sociale wetenschappen”, aldus Peterson.

Hij denkt dat we ‘extreem radicale, postmoderne, linkse denkers die vastbesloten zijn de fundamentele substructuur van de Westerse beschaving te vernietigen’ publiekelijk hebben gefinancierd.

Bewijs?

Het bewijs dat de Frankfurter Schule en Gramsci achter al deze dingen zitten, is er niet. Er gaat namelijk geen gemeenschappelijke vijand achter schuil. Postmodernisten zijn niet per definitie (neo)marxisten. Adorno van de Frankfurter Schule had een hekel aan Rudi Dutschke en zijn protesten, Martin Luther King is niet geïnspireerd door Gramsci of een Duitse filosofische stroming en het feminisme bestond al voordat Gramsci überhaupt geboren was, zoals wordt opgemerkt in dit stuk van de Groene Amsterdammer.

het feminisme bestond al voordat Gramsci überhaupt geboren was

“De theorie dat de Frankfurter Schule de wortel is van de politieke correctheid is historisch absurd”, schrijft Jeet Heer in de New Republic. “Anti-racisme, feminisme en de homorechtenbeweging hebben allemaal wortels die de Frankfurter Schule ver voorafgaan en veel meer te danken hebben aan het activisme van vrouwen, mensen van kleur en LHBT-individuën dan een of andere Duitse theorist.”

Of de ideeën van de diversiteit en de gelijkheid wenselijk zijn, daar kun je van mening over verschillen. Of die idealen de Westerse beschaving ten gronde richten, daar kun je over twisten. Het is alleen zeer waarschijnlijk niet zo dat deze gelijkheidsidealen een cultuurmarxistisch complot zijn, gebaseerd op de ideeën van een Duitse academici en een Italiaanse communist.