Waarom we jaren voor niets zoveel moeite staken in plastic afval scheiden

Het scheiden van plastic levert nauwelijks winst op voor het milieu. Dat bleek vandaag uit een rapport van het Centraal Planbureau (CPB). Het basisproduct dat na recycling overblijft is volgens het CPB matig van kwaliteit en verdwijnt vaak weer in de verbrandingsoven. Zijn die overdaad aan vuilcontainers in onze tuin en al die moeite voor het scheiden van bakjes, flesjes en zakjes uiteindelijk allemaal voor niets geweest?

Een tuin vol containers

Bijna tien jaar geleden besloot de overheid dat plastic apart moest worden verzameld. Dat kon op twee manieren: óf de burger zou zelf alles netjes scheiden óf door de gemeente zelf zou plastic uit al het andere restafval worden gefilterd. Bij aanvang van Plastic Hero werd overigens geopperd om burgers vooral niet zelf te laten scheiden. Dat was goedkoper en efficiënter, schreef Trouw in 2009.

Toch kiezen meer gemeenten voor het inzamelen van plastic in een aparte container, die door de vuilnisdienst wordt opgehaald voor de deur. Op die manier staat je tuin, kelder of schuur vol met prullenbakken. Oranje voor plastic, grijs voor restafval, blauw voor papier en groen voor groente, fruit en tuinafval.

Bovendien ziet de burger soms door de bomen het bos niet meer. Moet een melkpak nou bij papier, rest of zelfs plastic? Je moet bijna hebben doorgestudeerd om goed je afval te kunnen scheiden.

In Hoogeveen zijn ze het zat

Volgens oud Raadslid van de gemeente Hoogeveen en radiomaker, Arnaud Bottenheft, is er in zijn dorp een heftige discussie gaande over dit onderwerp. “Poepluiers van baby’s en oudere mensen. Veel klachten over stinkende afvalbakken in de zomer. Veel klachten over ruimte voor scheiden aan de bron”, vertelt Bottenheft aan BIG, over de situatie in Hoogeveen.

“In deze gemeente wordt door de burgers al papier, glas, gft, blik en melkverpakkingen gescheiden aan de bron. Het komt er nu op neer dat men er zat van is”, aldus Bottenheft. “Het moet volgens inwoners worden gecompenseerd met lagere tarieven. Gaat niet gebeuren.”

Grote gemeenten zouden het bovendien veel slechter doen dan een kleine gemeenste als Hoogeveen, zegt Bottenheft. “De vraag doet zich nu voor of wij het braafste jongetje van de klas moeten zijn. Cijfer van steden en platte land moeten eens naast elkaar worden gezet en vergeleken”, vindt de Hoogevener.

Statiegeld als heilige graal?

Het sorteren van plastic lijkt nauwelijks iets doen aan de CO2-uitstoot. Het CPB spreekt over een bijdrage van 0,15 procent aan het totale terugdringen van de uitstoot. “Er is ook geen directe relatie te leggen tussen het recyclen van kunststof en het terugdringen van zwerfafval en plastic in het oppervlaktewater; de zogeheten plasticsoep”, schrijft het CPB, alsof het slechte nieuws over plastic inzamelen al niet genoeg was.

Volgens het CPB is statiegeld op meerdere flesjes een veel effectiever middel om bijvoorbeeld zwerfafval tegen te gaan. Daar pleit een organisatie als Recyclng Netwerk Benelux al jaren voor, vertelt Rob Buurman aan BIG. Maar waarom komt dat statiegeldsysteem maar niet van de grond? “Dat is een goede vraag”, lacht Rob. “Er is een enorme lobby vanuit de supermarkten en de verpakkingsindustrie om plastic op de huidige manier in te zamelen.”

De goedkoopste oplossing

Volgen Buurman kunnen fabrikanten en supermarkten in dit systeem laagwaardig plastic blijven produceren. “Europa kijkt enkel naar het aandeel plastic dat wordt ingezameld, niet hoe dat gebeurt en of dat effect heeft.” Fabrikanten kiezen daarom voor de goedkoopste oplossing en het inzamelsysteem met de plastic bakken of zakken is daarbij ideaal voor hen, denkt Buurman.

In Trouw pleitte lezer Bram Kloos voor statiegeld op alle verpakkingen

“Waarom laten wij ons als consument eigenlijk zo’n loer draaien?”

Op deze manier blijft er een slecht product over bij het recyclen, legt Buurman uit. “Er zit nu te veel rommel bij de plastic.” Buurman legt uit dat sommige verpakkingen uit meerder lagen plastic bestaan en nooit tot een hoogwaardig product kunnen worden omgevormd.

Recycling Netwerk wil liever naar een systeem waarbij de industrie wordt gedwongen om beter na te denken over de duurzaamheid van hun verpakkingen. Dat kan betekenen dat we bijvoorbeeld statiegeld krijgen voor onze shampooflessen of wasmiddelflessen.

Het CPB-rapport zou volgens Buurman van doorslaggevende waarde kunnen worden in de formatie. “Het CPB is een belangrijke instelling met veel invloed en aanzien. De formerende partijen kunnen hier eigenlijk niet omheen, maar we gaan het zien”, aldus Buurman.