Waarom Artsen zonder Grenzen stopte met Giro555

Het succes van Giro 555 is enorm, tientallen miljoenen euro’s worden opgehaald. Maar hoe groter de opbrengst, hoe moeilijker het wordt om het geld te verdelen. Artsen zonder Grenzen stapte er mede daarom in 2006 al uit. Directeur Arjan Hehenkamp: “We kregen het steeds benauwder naarmate de acties succesvoller werden.”

Waarom is Artsen Zonder Grenzen destijds uit Giro555 gestapt?
Ten eerste vonden we dat er te veel werd opgehaald voor natuurrampen en weinig voor conflictgebieden. Dat vonden wij, met onze doelstelling, moeilijk te verteren. We voelden ons beperkt omdat wij juist voor conflictgebieden willen werven. Ten tweede vonden we de vaste verdeelsleutel principieel en praktisch moeilijk om uit te werken. Zo moedigt het organisaties aan om naar een situatie toe te gaan waar ze eerst niet aanwezig zijn. Waar ze te weinig toegevoegde waarde hebben. Als laatste verschillen de organisaties onderling te veel om een eenheid te kunnen vormen.

Artsen zonder Grenzen haalt liever geld binnen zonder de restricties van Giro555.
Wij willen hulp geven wanneer en waar dat het hardst nodig is. Daarom kiezen wij ervoor het publiek voornamelijk op te roepen ons te steunen met giften die van tevoren niet bestemd zijn voor specifieke noodsituaties. Want deze financiële steun geeft ons de cruciale vrijheid om onmiddellijk in actie te komen bij rampen en andere noodsituaties.”

Hoi,

Lees waarom deze journalist vindt dat we helemaal moeten kappen met Giro555

Twee jaar geleden verscheen een kritisch rapport over de verdeelsleutel van Giro555. De manier waarmee de organisaties bepalen wie welk deel van het opgehaalde bedrag krijgt. Wat is jouw ervaring met die verdeling?
Er zijn inderdaad afspraken gemaakt om dat flexibeler, of reëler, of meer contextueel toe te passen. Die principe-afspraak is mooi, maar lijkt me lastig uit te voeren. Aan ene kant heb je het gewoon puur over eigenbelang van de verschillende organisaties. Aan de andere kant zijn er sommige organisaties die soms meer overtuigd zijn over wat ze zelf kunnen. Er is altijd een bepaalde subjectiviteit over wat je echt daadwerkelijk kan doen.

Heb je vertrouwen in de nieuwe verdeelsleutel?
Ik zie het nog steeds als een groot aandachtspunt. Het risico bestaat nog steeds dat het geld naar een organisatie gaat die eigenlijk geen toegevoegde waarde kan leveren. Het is geen gebrek aan vertrouwen, maar meer omdat ik uit ervaring weet hoe lastig de situatie is. Er zijn grote verschillen tussen de organisaties. Unicef sluist bijvoorbeeld het geld door naar het hoofdkantoor in New York. Het is moeilijk om zicht te krijgen hoe dat geld vervolgens wordt uitgegeven. Andere organisaties zoeken de samenwerking met lokale organisaties.

Het klinkt als een ingewikkeld politiek spel.
Je zit daar met een gezamenlijk belang en ook met je eigen belang. Wij doen natuurlijk al jaren niet meer mee. Maar ik denk dat de verdeling nog even moeilijk is als vroeger. Zeker na de tsunami (inzamelingsactie van Giro555 in 2014 – red.) werd er zo ontzettend veel geld binnengehaald. Dat legde een enorme druk op de organisaties om zich als één geheel als Giro555 te verantwoorden. Wij kregen het steeds benauwder van het idee dat wij ook verantwoording moesten afleggen voor het werk van andere organisaties, terwijl we alleen de fondsenwerving delen.

Dus hoe succesvoller de acties werden, hoe groter de druk werd voor Artsen zonder Grenzen?
Ja. In het begin van Giro555 was het al moeilijk, maar de bedragen waren nog niet zo hoog, naarmate de bedragen groter werden, ging het wringen. Het is logisch dat er vaker gevraagd werd wat we in godsnaam met al dat geld deden. Artsen zonder Grenzen wil zelf uitleggen wat er goed en fout gaat binnen de organisatie.

Deze hoogleraar vindt dat we allemaal aan Giro555 moeten doneren

Lees hier waarom


Het moet een teleurstelling zijn geweest toen jullie eruit stapten.
Het conflicteert met het mooie principe dat er maar één keer een foldertje op de deurmat valt in plaats van dat allerlei verschillende organisaties allemaal geld uitgeven om je te overtuigen dat je het beste geld aan hen kan uitgeven. Het is een mooi principe, maar naarmate meer geld en verantwoording in de organisatie kwam, hebben we besloten dat het wat ons betreft niet meer past. Het is meer samen werven dan samenwerken. In het veld bestaat die samenwerking niet.

De actie van nu gaat over een viertal landen. U was zelf vier jaar landencoördinator van Sudan, kan het geld van Giro 555 daar helpen?
Artsen zonder Grenzen is al dertig jaar actief in Sudan. Met al die ervaring, en al onze contacten is het voor ons nog steeds heel moeilijk om met een internationale staf aanwezig te kunnen zijn. Ik wil niet zeggen dat wij altijd de meest geweldige organisatie zijn, maar het zegt wel iets dat het zelfs ons lukt het niet om daar grote slagen te maken. Het naar binnen gooien van alleen maar voedsel is niet de oplossing. Het is maar de vraag in hoeverre dat voedsel opgepikt en afgepakt wordt. Ik durf te zeggen dat de situatie in de komende zes maanden niet heel anders zal zijn. Dat gaat niet van de een op de andere dag veranderen, ook al heb je tien miljoen in je zak.

Als Artsen zonder Grenzen al zo lang in het gebied zit, is het dan niet jammer dat jullie nu niet met de koek kunnen meedelen?
In uitzonderlijke gevallen is het zo dat Giro555 toestaat dat we meedelen, ondanks dat we geen onderdeel zijn van de actie. We hebben daar nooit gebruik van gemaakt omdat het dan moeilijk wordt om je positie tegenover Giro555 uit te leggen.

Wat moet er veranderen?
Fondsenwerving herbergt altijd risico’s, daar ontkomt je niet aan. Het is goed dat Giro 555 het nu aandurft om iets te doen met conflictgebieden, al is het met een droogte-sausje eroverheen. Achter de grote opgehaalde bedragen zit een werkelijkheid die op dit moment onvoldoende wordt bekeken. Een probleem is dat politici en journalisten, mensen die altijd kritisch moeten zijn, soms ook meedoen aan de actie. Mensen die vol achter de actie gaan staan, hebben minder belang bij kritische vragen. Hoewel Giro 555 een positief initiatief is, moeten we niet bang zijn om kritisch te blijven bij dit soort nationale acties.

Dit is waarom de instaptoets van Giro555 aan alle kanten rammelt

Met de zogenaamde instaptoets zou Giro555 het beter gaan doen, na fikse kritiek van een onafhankelijke commissie. “Wat staat daar in?”, vragen wij ons af. We willen het document graag zien. Dat gaat minder makkelijk dan gedacht, maar uiteindelijk weten we er één te bemachtigen – door langs te gaan bij Unicef. Wat blijkt? De instaptoets rammelt aan alle kanten.

Hoe we de instaptoets konden zien, lees je hier:

De ‘niet geheime’ documenten van Giro555 die jij niet zomaar mag zien

We mogen de toets niet van achter ons bureau zien. Dus moeten we langs bij het Nederlandse hoofdkantoor van Unicef in Den Haag. We nemen het document door met woordvoerder Laura Westendorp en voorzitter van de instaptoetscommissie Marieke Roelfsema, die tevens noodhulpcoördinator bij Unicef is.

Na een vernietigend rapport uit 2014, waarin staat dat de opgehaalde miljoenen niet efficiënt verdeeld worden, besluit Giro555 met deze toets te komen. Daarin geven de organisaties aan of ze al in het gebied aanwezig zijn, hoeveel geld daar wordt uitgegeven en wat de mogelijkheden zijn om uit te breiden. In het kort: de instaptoets is heel belangrijk, en een van de documenten die bepalen wie mee mag doen met een Giro555-actie en wie niet.

Unicef: voor het grote publiek zijn dit geen documenten die je makkelijk kan lezen en snappen

De documenten zijn ‘niet geheim’ maar ook niet openbaar. “Voor het grote publiek zijn dit geen documenten die je makkelijk kan lezen en snappen”, zegt Westendorp. “We vinden het daarom niet zinvol om ze breed te delen. Er staan een aantal termen in die de meesten niet zullen begrijpen. Zoiets als een jaarverslag delen we wel – dat is toegankelijk – maar de technische documenten die daarachter zitten, delen we niet.”

Een raar argument, vinden wij. Op internet staan ook artikelen over kwantumfysica; als mensen dat willen lezen zonder dat ze dat begrijpen, dan kan dat ook gewoon. De toets is ook vrij straightforward: er staat niets in dat compleet onbegrijpelijk is. Volgens de woordvoerder is dat omdat wij ons er in verdiept hebben, ook al is dit de eerste keer dat we een ingevulde toets zagen.

Hmm,

Beslis voor jezelf

Dit is de toets

Snap jij het?

Controle

Maar wie controleert die toets eigenlijk? Dat doen de hulporganisaties zelf. “We zijn met elf organisaties, en drie organisaties kijken na. Daar komt een onafhankelijke kracht bij”, vertelt voorzitter van de instaptoetscommissie Roelfsema. “We zitten bij elkaar aan tafel, iedereen gaat nakijken, het stapeltje schuift door en dan checkt de volgende. Niemand doet zijn eigen organisatie.”

Hoe weet je of de ingevulde gegevens ook daadwerkelijk kloppen? “Het is vooral op basis van vertrouwen. Ik als noodhulpcoördinator weet wanneer iets echt klopt of niet. Wanneer het niet klopt, bellen we met de organisatie”, aldus Roelfsema.

Het invullen van de instaptoets gebeurt vooral op basis van vertrouwen

Bij de actie tegen hongersnood werden instaptoetsen een paar keer fout ingevuld. Een organisatie had bijvoorbeeld aangegeven dat ze op een bepaalde plek wilde gaan werken, maar de hongersnood had op dat moment nog niet het kritieke niveau bereikt dat nodig is om in te grijpen. Roelfsema: “Dat was een foutje, dat is daarna aangepast.”

Klasje

Stel je voor: je hebt een klas met elf studenten die allemaal een toets moeten maken. Of het feitelijk klopt wat ze invullen gaat ‘voornamelijk op basis van vertrouwen’. Dan kijkt niet een docent, maar drie studenten (en een onafhankelijke) alle toetsen na. Wanneer de nakijkers zéker weten dat iets niet klopt, dan wordt de student die het foutje heeft gemaakt gebeld, waarna het document wordt aangepast. Vervolgens haalt iedereen de toets. Een aparte gang van zaken, of niet?

“In de klas zou ik mijn vriendje een tien willen geven. Maar in dit klasje gaat het juist extreem kritisch,” zegt Westendorp. “Ik heb er geen belang bij om iemand door te laten, waarom zou ik onterecht iemand willen doorlaten?”, zegt Roelfsema.

ANP

Bovendien is er volgens Unicef wel een docent: over een ‘half jaar of een jaar’ worden de toetsen gecheckt ‘door een externe’. Dat wordt pas achteraf gedaan vanwege de grote tijdsdruk. “Als je alles van te voren gaat doorakkeren dan kan je die noodhulp niet verstrekken.” Daarom moet vanaf het moment dat het beklonken is dat er een Giro555-actie komt, binnen dertig uur een ingevulde toets ingeleverd worden.

Tijdsdruk

Maar de uitvoerige, onafhankelijke, check van de gegevens op de instaptoets wordt dus pas een jaar na de actie gedaan. In de context en aard van de huidige ramp, een enorme hongersnood, was er zeker meer dan dertig uur de tijd om de toets in te vullen en uitgebreid te checken. “Het is een vrij trage actie geweest dit jaar, we hebben een aantal weken de tijd genomen om het uit te zetten.”

Maar waarom dan toch die tijdsdruk bij het invullen en checken? “Als er een aardbeving is, wordt een dag later een actie uitgeroepen. Dat is de gewone structuur. In dit specifieke geval hadden we het anders kunnen doen, maar we gaan nu eenmaal uit van gemaakte afspraken.”

Is er een rapportage van die vorige check? “Geen idee”, zegt de voorzitter van de instaptoetscommissie. “Die heb ik nooit gezien.”

Ondanks dat er dus ruimschoots genoeg tijd was, is er geen uitvoerige, externe check gedaan op de toets, vanwege bestaande protocollen. Pas over een half jaar of een jaar wordt dat gedaan, net als bij de actie in Nepal. Is er een rapportage van die vorige check? “Geen idee”, zegt de voorzitter van de instaptoetscommissie. “Die heb ik nooit gezien.”

Nadat we twee weken bezig zijn geweest met dit document, hebben we het eindelijk onder ogen gekregen. “En dan kom je hier en dan blijkt alles heel saai en degelijk te zijn”, zegt Westendorp als afsluiter. Daar zijn wij het niet helemaal mee eens.

Hulporganisaties voelen een grote transparantiedruk

Lees hier waarom Artsen Zonder Grenzen besloot uit Giro555 te stappen

De toets wordt op ‘basis van vertrouwen’ ingevuld. Wanneer iemand een fout maakt, kan dat zonder problemen gecorrigeerd worden. Een externe check vindt pas een jaar later plaats, en de vorige check heeft de voorzitter van de instaptoets nooit onder ogen gekregen.

De ‘niet geheime’ documenten van Giro555 die jij niet zomaar mag zien

Tientallen miljoenen zijn niet efficiënt verdeeld, is de kritiek op Giro555 in 2014. De oplossing: een zogenaamde instaptoets voor betrokken hulporganisaties. Wij van BIG willen die toets graag zien, maar dat blijkt moeilijker dan verwacht.

Ruim twee jaar geleden krijgen de elf samenwerkende hulporganisaties (SHO) achter Giro555 een tik op de vingers. Een intern rapport oordeelt dat de verdeling van de tientallen miljoenen opgehaalde euro’s anders moet. Volgens de commissie is de werkwijze op die manier niet houdbaar. Een voorbeeld: als ebola uitbreekt, kan geld het best naar medische organisaties – maar volgens de commissie wordt er niet genoeg naar de ramp zelf gekeken.

Volgens de adviescommissie wordt er niet genoeg naar de ramp zelf gekeken

De SHO besluit een instaptoets in te voeren, waarin de organisaties aangeven of ze al in het gebied aanwezig zijn, hoeveel geld daar wordt uitgegeven en wat de mogelijkheden zijn om uit te breiden. In het kort: de instaptoets is heel belangrijk, en een van de documenten die bepalen wie mee mag doen met een Giro555-actie en wie niet.

Maar hoe ziet die instaptoets er dan uit?

We vragen het aan Eva Barneveld, de woordvoerder van Giro555. Barneveld geeft aan dat het document niet zomaar mag worden verstuurd omdat het uitlekken van de inhoud gevaarlijk zou kunnen zijn voor de hulpverleners ter plaatse. Ook zouden de cijfers ‘een eigen leven’ kunnen gaan leiden. We bellen met bijna alle meewerkende hulporganisaties en komen meerdere keren in discussie: de toets is ‘niet geheim’ maar ook niet openbaar. Wat is het verschil?

De toets is ‘niet geheim’ maar ook niet openbaar. Wat is het verschil?

Giro555 komt met een voorstel, we mogen naar het kantoor van Unicef in Den Haag om – onder begeleiding en toezicht – een ingevulde toets in te zien. “That’s it. Iedereen hier is al ontzettend veel tijd kwijt aan jullie vraag, dus ik denk dat het best wel een mooi aanbod is,” geeft Barneveld nog mee.

Het belpanel van Giro555 tijdens de Nationale Actiedag. ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN

De instaptoets mag dus niet online en mag ook niet zomaar naar journalisten worden gemaild. Wat is dit voor mega-geheim document? Michael Jongeneel, de externe penningmeester van Giro555, vindt dat de terughoudendheid goed te verklaren is: “Dat ontstaat doordat jullie een nieuwstitel zijn en dus op zoek zijn naar nieuws. Sommige journalisten gaan met ons mee naar hulpgebieden om te verslaan wat er gebeurt, maar de journalisten die thuis blijven zoeken vaak een stok om mee te slaan.”

De instaptoets mag dus niet online en mag ook niet zomaar naar journalisten worden gemaild. Wat is dit voor mega-geheim document?

Woordvoerder Barneveld voegt daaraan toe dat de documenten niet geheim zijn. “Het is niet dat er iets verhuld moet worden. We willen het alleen graag toelichten. En dat is niet zo gek voor een intern en technisch document.” Barneveld geeft aan dat überhaupt nog niemand heeft gevraagd om het document in te zien.

Wassen neus

Voorafgaand aan het bezoek aan Unicef krijgen we een leeg exemplaar van de toets. We leggen het document voor aan Linda Polman, die eerder een kritisch boek over de noodhulpindustrie schreef: De Crisiskaravaan. “Dit lijkt me een wassen neus,” vertelt zij. Ze vindt het een nietszeggend formuliertje. “Deze toets maakt totaal niet duidelijk of het geld wel goed wordt besteed Het is de transparantie- en controledrift van donoren die dit soort documenten nodig maken. En dan zijn de hulporganisaties niet te beroerd om weer wat formulieren te verzinnen.

Hoi,

Polman vindt het dus een wassen neus

Dit is waarom we moeten kappen met Giro555

We komen aan bij Unicef. Vooralsnog hebben we alleen nog een lege instaptoets gezien als voorbereiding. “Jullie zijn wel grondig,” zegt de persvoorlichter van Unicef in het kantoor in Den Haag. Met haar en de noodhulpcoördinator (die de toets heeft ingevuld voor Unicef, en samen met een team voor andere organisaties heeft nagekeken) wordt de toets doorgenomen. Het blijkt dat er geen schokkende cijfers of onthullingen in het formulier staan. Ook brengen de gegevens hun medewerkers niet in gevaar. “Saai hè?” vraagt de persvoorlichter. Opsturen is opeens geen enkel probleem meer.

“Saai hè?” vraagt de persvoorlichter.

Maar als dat alles was, waarom wordt er dan zo moeilijk over gedaan?

Het antwoord lijkt te maken te hebben met een steeds grotere verantwoordingsdruk bij hulporganisaties. Arjan Hehenkamp, directeur van Artsen zonder Grenzen (AzG), herkent dat probleem. Het was één van de redenen waarom de organisatie uit Giro555 stapte in 2006. “Naarmate de opgehaalde bedragen groter werden, ging het wringen. Het is logisch dat er vaker gevraagd werd wat we in godsnaam met al dat geld deden. We kregen het als organisatie steeds benauwder.”

Het groeiend succes van Giro555 maakte ons benauwd, zegt Artsen zonder Grenzen

Lees de rest van zijn verhaal

Thea Hilhorst, hoogleraar humanitaire hulp en wederopbouw aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, snapt dat de organisaties druk voelen. “Je ligt als hulporganisatie constant onder een vergrootglas. Iedereen wil dat je volledig transparant bent. Niet alleen donoren, maar ook binnen de organisatie en met partners. Dan kan het zo zijn dat er een situatie ontstaat waarbij ze op hun hoede zijn.”

Dat kan ook gebeuren met een instaptoets die misschien vrij weinig voorstelt, volgens Hilhorst. “Maar als journalisten daarom vragen, dan lijkt me het geen probleem om het gewoon mee te geven.” Giro555 zelf ontkent dat verantwoordingsdruk de reden is voor de invoering van de instaptoets. “Het is niet zo dat wij dingen verzinnen voor de bühne,” zegt woordvoerder Barneveld.

Volgens deze hoogleraar moet ook jij geven aan Giro555

Lees waarom

Het laatste belrondje

Gesterkt door de ervaring met Unicef besluiten we de andere organisaties nog eens te bellen om hun toets te krijgen. Dat blijkt echter niet nodig, want de organisaties hebben met elkaar besloten één lijn te trekken: we krijgen de toets niet opgestuurd, mogen hem wel komen inzien op hun kantoor en krijgen hem daarna ook niet mee. Alleen van Unicef hebben we er eentje mee mogen krijgen als voorbeeld.

We zouden de ‘technische details’ niet zelfstandig kunnen begrijpen

Sowieso kiezen de organisaties ervoor de documenten niet online te zetten. We zouden de ‘technische details’ niet zelfstandig kunnen begrijpen. Logisch op zich, maar een medische encyclopedie ligt ook gewoon in de bibliotheek zonder uitleg van een arts. Bovendien hebben we de inhoud en de procedures al uitgebreid uitgelegd gekregen van Unicef.

De instaptoets is nog steeds ‘niet geheim’ dus, maar we krijgen hem niet opgestuurd en ook niet mee na inzage op het kantoor. “Je mag het toch zien als je bij ons langskomt?” vraagt het Rode Kruis. Maar we willen het graag hebben, zeggen wij. “Ik wil graag tien miljoen, maar dat krijg ik ook niet,” aldus het Rode Kruis. Dat klopt inderdaad: het Rode Kruis krijgt van de huidige inzamelingsactie tot nu toe iets minder dan 5,5 miljoen euro.

Ook jij moet geven aan Giro555

De Giro555-actie voor hongersnoden in Zuid-Soedan, Noordoost-Nigeria, Somalië en Jemen levert al meer dan 30 miljoen euro op. Een goede zaak, vindt Thea Hilhorst, hoogleraar humanitaire hulp en wederopbouw aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Wat is het verschil tussen ontwikkelingshulp en noodhulp?
“Noodhulp heeft als bedoeling om op korte termijn mensenlevens te redden. Ontwikkelingshulp kijkt veel verder naar de toekomst. In de praktijk lopen ze allebei door elkaar heen. De humanitaire crisissen van nu zijn niet kort en krachtig. Sommige vluchtelingen zitten 17 jaar in een kamp.” 

De Giro-555 actie gaat over noodhulp. Sommigen juichen dat toe, anderen denken dat het geld niet veel gaat veranderen.
“Noodhulp zit altijd vol dilemma’s. Als hulporganisatie zie je de politieke problemen in een land erger worden, terwijl je aan de zijlijn staat. Ik kan me voorstellen dat je dan wilt ingrijpen voordat het uit de hand loopt. Niet als dat al het geval is. Bij deze actie gaat het om landen waar veel conflict en geweld is, daar kunnen hulporganisaties soms moeilijk werken. Maar de hulp heeft wel impact op mensenlevens.”

Waarom je helemaal niet moet doneren aan Giro555

Lees het hier

Wat moet er gebeuren zodat organisaties beter hun werk kunnen doen?
“De eerste opgave is zorgen dat er vrede komt. Dat kunnen hulporganisaties of minister Bert Koenders van buitenlandse zaken niet doen. Die verantwoordelijkheid ligt in de handen van de hele internationale gemeenschap, die niet altijd even soepel meewerkt. Er zal druk van onderop moeten komen, vanuit maatschappijen zelf, om iets teweeg te kunnen brengen. Dat betekent niet dat noodhulp overbodig is. We kunnen wachten tot het rustig is in die landen, maar daar zijn de mensen die nu in de problemen zitten, niet mee geholpen.”

Gaat de internationale gemeenschap iets doen?
“De internationale gemeenschap had het in die gebieden anders kunnen aanpakken. Maar: uiteindelijk zijn de oorlogen in die landen er gekomen door degene die die graag wilden hebben. Op gegeven moment sta je als gemeenschap ook machteloos als een soort stuurman aan wal te kijken. Aan de andere kant zou je kunnen zeggen dat Europa zich nu actief bezighoudt met het tegenhouden van vluchtelingenstromen en zich minder gelegen houdt aan dit dit soort internationale kwesties. Maar: het is ook echt een hele ingewikkelde situatie, en er moet nu hulp komen.”  

Het betekent in ieder geval het verschil tussen leven en dood voor een groep mensen in nood.

Doneren dus, zegt u. Blijft er niet veel geld aan de strijkstok hangen?
“Dat is absoluut niet waar. Over de grote linie komt het geld goed terecht. Eigenlijk zijn er twee typen strijkstokken. De eerste is die van de organisaties zelf. Ze houden 7 procent voor zichzelf. Daar wordt natuurlijk werk voor verricht. Denk aan controles, onderzoek en kantoren.  Over het algemeen is de overhead van hulporganisaties niet erg groot.”

En die tweede strijkstok?
“Corruptie. Het is onvermijdelijk dat er hier en daar wat geld in de verkeerde handen valt.  Als organisaties merken dat dat helemaal uit de hand loopt, dan doen ze er natuurlijk wat aan. Maar als het binnen de perken blijft, wordt het soms voor lief genomen, omdat je anders in een onwerkbare situatie terecht komt. Het overgrote deel van het geld, komt gewoon op de juiste plekken terecht.” 

Kan met het bedrag wel echt een impact worden gemaakt?
“Dat ligt er natuurlijk aan op welke schaal je naar dit probleem kijkt. Het betekent in ieder geval het verschil tussen leven en dood voor een groep mensen in nood.” 

De organisaties van Giro 555 werven samen, maar werken niet samen. Levert dat geen ingewikkelde situaties op in het veld?

“Het ligt eraan over wat voor hulp dat gaat. Als het over lange termijn programma’s gaat, zie ik veel misgaan. Daar is zeker kans voor verbetering. Maar in het specifieke geval waar we het nu over hebben, het bieden van noodhulp, vind ik dat de organisaties daar heel goed in zijn.”

Artsen zonder Grenzen stopte met Giro555

Lees waarom

Critici zeggen: we geven alleen maar zodat we onszelf goed voelen. We kopen schuldgevoel af.

“Het gaat mij erom dat mensenlevens worden gered. Is het dan echt erg als je jezelf dan ook beter voelt? Ik denk het niet. Ook al zijn er soms dubbele motieven en is het makkelijker om geld te geven dan na te denken over structurele veranderingen. Zelf denk ik dat heel veel mensen wél echt nadenken over de situatie. Ik ben bemoedigd en aangedaan dat zoveel mensen geven in plaats van dat ze zeggen: ik neem nog een biertje. Dat is heel fijn en ik weet zeker dat de hulp mensenlevens redt.”

 

We moeten kappen met Giro555

Heeft de Giro 555-actie zin voor de hongersnood in Zuid-Soedan, Noordoost-Nigeria, Somalië en Jemen? Journalist Linda Polman, auteur van De Crisis Karavaan, een kritisch boek over de ‘machine’ achter nood- en ontwikkelingshulp, denkt van niet. “Giro 555 heeft nul invloed op wat daar gebeurt.”

Wat vindt u van de Giro 555 actie?
“Ja, heel erg déjà vu. Om de paar jaar is het weer raak in dat gebied en dan staat giro 555 op, we geven al dan niet geld en gaan vervolgens weer rustig slapen. Ik ben er niet ondersteboven van. Giro 555 en al die organisaties die daarbij zijn aangesloten, hebben natuurlijk nul invloed op wat daar gebeurt. Het is allemaal zo marginaal wat Giro 555 doet en wat Giro 555 kán doen.”

“Giro 555 heeft natuurlijk nul invloed op wat daar gebeurt”

Hoi,

Artsen zonder Grenzen stopte met Giro555

Lees waarom

Moeten we dan stoppen met geven?
“Wat mij betreft wel. Maar: er zijn heel veel dingen die we als natie wel kunnen doen. Bijvoorbeeld verantwoordelijkheid nemen als lid van de Verenigde Naties. Kijken wat we kunnen doen aan ons aandeel in de oorlogen daar. Dat is iets heel anders dan zakken rijst brengen. Ernstige situaties zoals deze moeten niet worden aangepakt op het niveau van liefdadigheid.”

“Je maakt het dictators makkelijk om geld in te pikken om oorlog te voeren”

Een organisatie als Unicef doet toch goede dingen?
“Dat hangt er vanaf wat je goed noemt. Goed als je het standpunt hanteert dat ieder gered kinderleventje er één is. Maar je kan ook stellen dat je de dictators faciliteert die hongersnoden opzettelijk aanwakkeren. Je maakt het hen makkelijk om geld in te pikken om oorlog te voeren. Nu kun je één kindje redden, maar misschien maak je er 10.000 mee dood doordat een oorlog langer duurt.”

Giro 555 gaat volgens u de hongersnood niet structureel oplossen?
“Ja. En dan kun je over drie jaar weer Giro555 openen en over vier jaar weer. Het is een steeds herhalende cyclus. De marketing van de inzamelactie speelt in de eerste plaats de droogte-kaart, terwijl er veel diepere politieke oorzaken zijn voor de situatie. We moeten niet steeds tientjes inzamelen en dan net doen of we het even gaan oplossen.”

Deze hoogleraar vindt dat je wel moet doneren

Lees haar verhaal

Waarom blijven we dan geven?
“Het past in onze christelijke traditie om aalmoezen te geven en zo ons geweten te sussen. Als we ophouden met geld geven, wordt het ingewikkeld. Dan moeten we ineens écht aan de slag.”

“We moeten niet steeds tientjes inzamelen en dan net doen of we het even gaan oplossen”

Hoe worden uw standpunten ontvangen?
“Toen ik tien jaar geleden over dit onderwerp begon te roepen, stroomde mijn mailbox vol met haatmail. Het argument was dan: oh dus mevrouw Polman wil dat al die kindertjes in Afrika doodgaan. Dat gesprek is nu op een veel volwassener niveau gekomen. Je kunt nu wel degelijk een discussie hebben over de situatie. Mijn standpunt is nooit geweest dat we moeten ophouden met alle hulp en dat ze allemaal maar moeten doodvallen in hulpbehoevende landen, mijn standpunt is dat de hulpindustrie misschien niet de juiste weg is om de wereld te verbeteren.”

Wat nu?
“Er moet niet sporadisch, maar structureel aandacht komen voor de politieke situatie in landen als Jemen. Niet eens in de zoveel tijd als het echt helemaal uit de hand loopt.”