Veertig jaar na de Molukse treinkaping is er nog een hoop onduidelijk

Veertig jaar na dato is de Molukse treinkaping bij De Punt nog steeds volop in het nieuws. Zo blijken verklaringen van veertig jaar geleden niet altijd te kloppen en stappen nabestaanden naar de rechter. Wat is er precies aan de hand?

Op maandagochtend 23 mei 1977 kapen negen gewapende Zuid-Molukkers bij het Drentse dorp De Punt een trein op het traject Assen – Groningen. Ze laten veertig passagiers (inclusief de machinist) gaan, maar gijzelen nog eens 54 mensen. Tegelijkertijd worden ook in een basisschool in Bovensmilde 105 leerlingen en 5 leerkrachten gegijzeld.

De eisen van de kapers zijn: een onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken en de vrijlating van 21 Zuid-Molukse gevangenen. Ondanks bemiddelingspogingen duurt de gijzeling in totaal bijna drie weken. Tussendoor laten de gijzelnemers twee zwangere vrouwen en een zieke passagier vrij uit de trein. Uit de school worden de kinderen en een zieke leerkracht vrijgelaten.

Op 11 juni wordt ingegrepen. De gijzelnemers in de school laten alle gijzelaars vrij en geven zich over. De vrijlatingsactie in de trein duurt in totaal drie minuten: eerst schieten scherpschutters op de trein, daarna vallen mariniers binnen. Ook vliegen straaljagers laag over als afleidingsmanoeuvre. In totaal worden zes van de negen gijzelnemers gedood. Ook twee passagiers komen om.

Nog steeds is nog niet helemaal duidelijk wat er in die drie minuten precies is gebeurd. Nog steeds houden nabestaanden, rechters en de politiek zich bezig met die vraag. Wat weten we en wat nog niet? Hieronder vind je een overzicht van alles wat zich de afgelopen tijd heeft afgespeeld rond de Molukse treinkaping.

30 november 2013

De Volkskrant onthult naar aanleiding van een geheime nota dat de kapers bij elkaar door in totaal 144 kogels zijn getroffen. Dit was al in 1978 bekend. De informatie uit de nota staat haaks op de verklaring van toenmalig minister van Justitie Dries van Agt, die in 1977 tegen de Tweede Kamer zei dat de daders ‘niet getroffen waren door een regen van kogels’.

21 december 2013

Naar aanleiding van de onduidelijkheid die is ontstaan over het einde van de Molukse treinkaping, besluit Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie ‘nader archiefonderzoek’ te laten doen.

5 november 2014

Nabestaanden van vijf van de in 1977 omgekomen kapers van de trein bij het Drentse De Punt stellen de Nederlandse staat aansprakelijk voor de dood van de kapers, omdat zij opzettelijk zouden zijn doodgeschoten toen zij al geen verzet meer boden. Bovendien zijn drie van hen niet door mitrailleurvuur van veraf, maar van dichtbij met pistolen in het hoofd en de rug zijn geschoten. Op dat moment waren de kapers al zwaargewond.

Ook zou er nog op een aantal kapers zijn geschoten toen zij al dood waren. Verder voert Zegveld aan dat er gebruik is gemaakt van speciale munitie die onnodig letsel veroorzaakt. Dat is verboden.

19 november 2014

Uit het archiefonderzoek blijkt dat kabinet Den Uyl in 1977 heeft geaccepteerd dat mogelijk alle Molukse treinkapers zouden omkomen bij militair ingrijpen om de Molukse treinkaping te beëindigen. Toch was er volgens minister Opstelten “geen sprake van executies”.

,,Het doel van het plan was de bevrijding en bescherming van de gegijzelde passagiers in de trein. De consequentie dat waarschijnlijk alle gijzelnemers zouden omkomen, werd aanvaard. Het uitgeoefende geweld door de precisieschutters en de mariniers viel binnen de grenzen van de geweldstoepassing die door het bevoegd gezag was voorzien en aanvaard’’, aldus minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) en minister Hennis (Defensie) over het onderzoek.

“In het archiefonderzoek zijn geen feiten of omstandigheden naar voren gekomen waaruit blijkt dat het besluit tot ingrijpen destijds onzorgvuldig, onvolledig of onjuist is geweest. Het optreden berustte op een toereikende wettelijke grondslag”, aldus Opstelten en Hennis.

Het onderzoek bevestigt volgens de ministers op ‘vrijwel alle punten’ de bevindingen uit 1977, behalve op één punt: “dit is de mededeling dat er in de trein niet is geschoten op gijzelnemers die zich niet met een vuurwapen verzetten.”

1977-07-11 De met kogels doorzeefde trein waarin de kapers de dood vonden.
10 februari 2015

In een brief aan de nabestaanden schrijft minister Opstelten dat de Nederlandse autoriteiten niet aansprakelijk zijn voor schade van de nabestaanden van de gedode kapers. Uit het onderzoek blijkt niet dat de beëindiging van de treinkaping onrechtmatig en/of buitenproportioneel zijn geweest. De nabestaanden halen volgens de minister feiten en veronderstellingen uit hun context, waarmee ze ‘vergaande en veelal onjuiste conclusies’ trekken.

16 april 2015

Minister Ard van der Steur (Veiligheid & Justitie) vertelt aan de Tweede Kamer dat Dries van Agt, die in 1977 minister van Justitie was, de Tweede Kamer onjuist heeft geïnformeerd over de manier waarop de treinkaping is beëindigd. Of dat bewust verkeerd is gebeurd, is volgens de minister maar de vraag. Ex-treinkaper Junus Ririmasse en zus van twee treinkapers Nona Lumalessil zijn blij met de uitspraak van de minister. “Dit voelt na 38 jaar als een overwinning. De politiek geeft eindelijk toe dat de bestorming van de trein bij De Punt een executie was.”

Een nader onderzoek naar het drama ziet Van der Steur niet meer zitten, omdat er al uitgebreid archiefonderzoek is gedaan. “We kunnen niet meer duidelijkheid verschaffen dan er nu is verschaft.”

7 december 2015

Nabestaanden van Max Papilaja en Vansina Uktolseja klagen de Nederlandse staat aan. Volgens hen is er voldoende bewijs dat zij van dichtbij zijn geëxecuteerd terwijl zij zwaargewond en weerloos waren.

17 oktober 2016

Volgens een marinier die betrokken was bij de beëindiging van de treinkaping, werd door een functionaris van de Nederlandse regering, die speciaal uit Den Haag was gekomen, de wens uitgesproken dat geen van de Molukse treinkapers de actie zou overleven.

Met deze verklaring spreekt de marinier het kabinet tegen. Minister Opstelten zei eerder nog dat er geen kapers waren geëxecuteerd “Het was het doel om de gegijzelden te beschermen en te bevrijden, niet om de gijzelnemers te doden.”

1 februari 2017

De Nederlandse rechtbank besluit dat er een extra onderzoek moet komen naar de dood van twee Molukse kapers. Om te kunnen bepalen of de kapers opzettelijk zijn gedood of niet, moeten de betrokken mariniers gehoord worden. De staat had in 1977 al effectief onderzoek moeten instellen naar de dood van Max Papilaja en Vansina Uktolseja. Met ‘de onjuiste mededeling dat geen schot is gelost op een kaper die zich niet door middel van een vuurwapen had verzet’ heeft de staat nabestaanden ‘jarenlang op het verkeerde been gezet’, aldus de rechtbank. 

10 maart 2017

De Nederlandse overheid vindt dat de rechtszaak is verjaard en wil daarom tussentijds in beroep gaan.

26 april 2017

De rechter bepaalt dat de overheid nog niet in beroep mag gaan.

29 mei 2017

De transcriptie van de opnames die tijdens de bestorming van de trein zijn gemaakt, zijn vrijgegeven.

8 juni 2017

Het verzoek van de nabestaanden om een reconstructie van de gebeurtenissen op 11 juni 1977 wordt niet gehonoreerd, omdat de rechtbank daartoe niet voldoende aanleiding ziet. Wel zullen tijdens een zitting achter gesloten deuren de geluidsfragmenten van die dag worden beluisterd.

25 september 2017

De eerste twee van in totaal elf mariniers die bij de beëindiging van de treinkaping betrokken waren, worden om de beurt gehoord.

28 september 2017

De verklaringen van de mariniers blijken op sommige punten tegenstrijdig. Zo zeiden meerdere militairen dat zij binnen hun aanvalsgroep, aanvalsgroep vijf, als eerste het treintoestel binnenging of als eerste een deel van de trein beschoten.

2 oktober 2017

De laatste marinier binnen aanvalsgroep vijf is verhoord. De verhalen van alle mariniers binnen deze aanvalsgroep spreken elkaar op verschillende punten tegen. De verhoren gaan verder met mariniers van aanvalsgroep twee.

3 oktober 2017

Ook binnen aanvalsgroep twee is geen consensus: zo zijn de mariniers uit deze groep het niet eens over wat hun aanvalscommandant deed tijdens de beëindiging van de treinkaping.