Jouw woning bevat een schat aan materialen (en die kun je nu vastleggen voor hergebruik)

De Duitse architect Thomas Rau streeft al jaren naar een wereld zonder afval. Vandaag zet hij een nieuwe stap en lanceert hij Madaster, tijdens een bijeenkomst in Amsterdam. Dit ‘kadaster voor materialen’ moet inzicht geven in de materiaalmijnen van de toekomst: gebouwen. 

Thomas Rau wil de economie hervormen en een einde maken aan de verspilling van grondstoffen. Hij liet de afgelopen jaren geen platform onbenut om zijn visie uit te dragen. De architect sprak in collegezalen, deed zijn verhaal in VPRO Tegenlicht, werd geselecteerd voor de Duurzame 100 van Trouw en schreef het boek Material Matters. De ondertitel van dit boek luidt: ‘het alternatief voor onze roofbouwmaatschappij’.

Madaster draagt bij aan dat alternatief. Dit digitale platform, dat Rau vandaag met ondernemer Pablo van den Bosch van lanceert in Amsterdam, moet hergebruik van materialen gemakkelijker maken. Met Madaster kan iedereen informatie over zijn gebouw kan uploaden, materiaalpaspoorten downloaden en delen met anderen.

Afval elimineren
Waarom? “We willen afval elimineren”, zegt Van den Bosch tijdens een interview, een aantal weken voor de lancering van Madaster. “Als we alle grondstoffen verbruiken, omzetten in afval en verbranden, krijgen we een tekort aan materialen.” Dat is een actueel probleem. Een aantal delfstoffen wordt in rap tempo verbruikt. Molybdeen, bijvoorbeeld. Dat mineraal is onmisbaar is bij de productie van hoogwaardige roestvrije staalsoorten. En in een aantal landen is een tekort aan iets simpels als bouwzand. ‘Zand is het nieuwe olie’, schreef BNR in juni.

Als materialen worden hergebruikt zijn minder (of geen) ruwe grondstoffen nodig. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Want welke tweedehands materialen zijn eigenlijk beschikbaar en waar zijn die? Dat is moeilijk te zeggen, vertelt Thomas Rau: “Niemand weet wat er in een gebouw zit. Zelfs de bouwtekeningen, die sommigen nog hebben, kloppen vaak niet. Er is een groot vacuüm, waar die spullen verblijven.”

Niemand weet wat er in een gebouw zit. Zelfs de bouwtekeningen, die sommigen nog hebben, kloppen vaak niet.

De architect weet waar hij het over heeft. Rau ontwierp een kantoorgebouw voor netbeheerder Alliander, dat voor 80 procent uit hergebruikte materialen bestaat. Materialen die al op de bouwbestemming aanwezig waren, werden vooraf met de hand geïnventariseerd. Rau: “We liepen langs de oude gebouwen en telden wat erin zat. 2428 plafondplaten, 22 slips etc.” Oude kleding werd isolatiemateriaal, toiletpotten werden hergebruikt en oude funderingen bleven simpelweg intact.

Madaster moet het inventariseren en vastleggen van materialen drastisch opschalen en gebouwen omtoveren tot de materiaalmijnen van de toekomst. Elke gebouweigenaar kan vanaf nu informatie uploaden en een zogenaamd materiaalpaspoort downloaden; of het nou gaat om de foto van een aftands schuurtje of het bouwwerkinformatiemodel van een olympisch stadion.

Data
Gaat Madaster vervolgens profiteren van die materiaaldata? “We zijn geen marktplaats. We hebben een publieke functie, zoals het kadaster of het bevolkingsregister. We hebben ook een Madaster Foundation die toezicht houdt op wat we doen. Nu zitten Thomas en ik daar nog in. Maar vanaf 29 september wordt het bestuur gevormd door vijf mensen, zodat de drie nieuwe onafhankelijk bestuurders de meerderheid van stemmen krijgen om toezicht te houden op de beschikbaarheid van data”, zegt Van den Bosch.

De oprichters hopen dat er een bloeiende handel in tweedehandsmaterialen ontstaat. Gebouweigenaren kunnen hun informatie openbaar maken of delen met specifieke partijen. Een architect kan een gebouw ontwerpen met materialen uit de omgeving, die over een aantal jaar ‘vrijkomen’. En bedrijven kunnen besluiten om koper uit een verlaten woonwijk aan te schaffen, in plaats van koper die regelrecht uit een Chileense mijn komt.

Ik ken geen product dat beter gedocumenteerd is dan een koe

Madaster draagt dus bij aan hergebruik, maar het vastleggen van productdata heeft meer voordelen. Allerlei spullen krijgen tegenwoordig een (digitale) identiteit, om verschillende redenen. Diamanthandelaren willen weten of er bloed aan hun ‘stenen’ kleeft, autofabrikanten moeten de juiste auto’s kunnen terugroepen als een onderdeel niet in orde blijkt te zijn en supermarkten willen voedselveiligheid kunnen waarborgen. “Ik ken geen product dat beter gedocumenteerd is dan een koe”, zegt Rau. Maar bouwmaterialen verdwijnen in de anonimiteit.

En dat terwijl veiligheid bij gebouwen ook een grote rol speelt. “We hebben net een verschrikkelijke brand gehad bij een appartementencomplex in Londen. Dan komt de grote vraag: waar hebben we nog meer van dit soort platen? [Brandbare gevelplaten maakten de brand extra hevig, SA.] Niemand weet het. Die producent weet nog wel hoeveel vierkante meter hij ervan gemaakt heeft, maar heeft geen flauw idee waar ze zijn”, zegt Rau.

De oprichters van Madaster denken dat niet alleen marktplaatsen interesse hebben in Madaster-data. “Die informatie is ook relevant voor wetenschappers, overheden, makelaars, verzekeraars. En de brandweer. Die wil ook weten wat er in een gebouw zit”, aldus Van den Bosch. Maar voor het zover is, moeten gebouweigenaren wel hun data invoeren en beschikbaar stellen. En daar moeten ze zelf voor betalen. Particulieren betalen 20 euro per jaar voor een Madaster-account en bedrijven betalen tussen de 100 en 5000 euro per jaar, afhankelijk van vierkante meters en aantal gebruikers. “Hoe meer mensen het platform gebruiken, hoe lager de prijs wordt en hoe meer toepassingen er zijn”, aldus Rau.

Hoe meer mensen het platform gebruiken, hoe lager de prijs wordt en hoe meer toepassingen er zijn

Nu zijn vooral grote organisaties betrokken bij het platfom. Marc Unger, directeur Corporate Procurement en lid van de Task Force Circulaire Economie van Royal Schiphol Group, laat via een e-mail weten dat ze data vastleggen in Madaster. “Er worden vooralsnog twee gebouwen/gebouwdelen ingevoerd: een gebouw voor commercieel vastgoed en een pier. […] Voor aanpassingen aan gebouwen maakt een online-materialenbibliotheek het eenvoudig(er) mogelijk om materialen her te gebruiken.”

Grote marktplaatsen voor ‘Madastermaterialen’ lijken vooralsnog ver weg. Laat staan dat ruwe grondstoffen op korte termijn overbodig zijn in de bouw. Maar Madaster werkt alvast aan de fundering van een circulaire economie. En met zo’n fundering weten we vast hoe brandbaar de gevelplaten van onze woning zijn en voor hoeveel geld we onze oude dakgevel kunnen verpatsen.