Hoe Iran het Westen voorliegt en we er allemaal intrappen

Dansende menigten gingen in 2013 de straat op. Iran had gekozen voor hoop, vrijheid en vrede. Na het geschreeuw van president Mahmoud Ahmadinejad zou er een frisse wind door het land gaan waaien met Hassan Rouhani. Maar hoe vrij is Iran écht geworden onder zijn regering? Wat is al die ‘moderniteit’ en vrijheid waard als er volgens Amnesty meer mensenrechtenactivisten achter de tralies verdwijnen dan onder het bewind van Ahmadinejad? Gebruikt Rouhani moedwillig de taal van de vrijheid of is hij een machteloze pion?

Rouhani is een charmeoffensief begonnen om het merk Iran beter op de kaart te zetten in de wereld. Die tactiek had succes. In 2015 sloot Rouhani een nucleair akkoord met de westerse wereld. Sancties werden van tafel geveegd, waarop Iran weer kon geloven in economische voorspoed.

Rouhani is bereid om de teugels te laten vieren en Iran in de moderniteit te loodsen

Begin deze maand bracht Amnesty International een rapport uit, waarin bleek dat sinds Rouhani president de mensenrechtensituatie alleen maar verslechterd is. Amnesty stelt in een rapport dat er sinds 2013 meer activisten ‘door de veiligheidsdiensten en de rechterlijke macht gedemoniseerd, opgepakt en vervolgd.’

Lees het verhaal van Amnesty hier.

En het rapport hier.

Een charmeoffensief naar het westen

Die economische voorspoed viel tegen, waardoor Rouhani tijdens de laatste verkiezingen het moeilijker kreeg dan verwacht. Toch werd hij herverkozen. Daarmee gaat het charmeoffensief van Rouhani weer onverminderd voort.

Rouhani vertegenwoordigt de hervormers en de progressieve kant van het land. Daarom is hij ook zo populair onder bijvoorbeeld jongeren

Zo liet de president zich dinsdag ontvallen dat hij ‘meer persvrijheid’ wilde in Iran. “We moeten journalisten niet op basis van absurde en irrelevante aantijgingen de mond snoeren”, liet hij weten volgens het ANP. Daarbij moeten journalisten overigens wel om kunnen gaan met deze verantwoordelijkheid.

Wat een westerse blik op Iran

Op die manier kan je het land niet goed doorgronden.

In veel mainstream media wordt Iran afgebeeld als een vrij monolitisch land. Dat beeld klopt niet

Een ander voorbeeld van het charmeoffensief: Gisteren stelde Rouhani drie vrouwen aan in zijn kabinet, na kritiek van hervormingsgezinden in het land, op het aantal mannen in zijn ministerspost. Rouhani toont zich daarmee wederom van zijn welwillende kant. Hij is bereid om de teugels te laten vieren en Iran in de moderniteit te loodsen.

De Ayatollah of Rouhani?

Rouhani heeft echter een groot struikelblok. Niet hij bezit de meeste macht in Iran, maar de Ayatollah. Die laatste heeft namelijk de macht over de veiligheidsdienst en niet de president, vertelt een bron in Iran, die anoniem wil blijven, aan BIG. “In veel mainstream media wordt Iran afgebeeld als een vrij monolitisch land. Dat beeld klopt niet. Er zijn enorme verschillen in cultuur, politiek, kunst en maatschappij. Rouhani vertegenwoordigt de hervormers en de progressieve kant van het land. Daarom is hij ook zo populair onder bijvoorbeeld jongeren. De Ayatollah representeert de conservatieve kant van het land.”

Het enthousiasme werd niet minder door het smalle speelveld waarin Rouhani moet opereren

Dat zou verklaren waarom er nog steeds een groot aantal mensenrechtenactivisten achter de tralies verdwijnt in Iran. Niet Rouhani heeft de macht daar wat aan te doen, maar de Ayatollah.

Afgelopen mei, toen de verkiezingscampagne in volle gang was, schreef correspondent Thomas Erdbrink al in The New York Times over de aanhangers van Rouhani. Volgens Erdbrink werd hun enthousiasme niet minder door het smalle speelveld waarin Rouhani moet opereren.

Zo roepen de aanhangers op om progressieve leiders die rond 2009 en 2011 zonder proces zijn opgesloten weer vrij te laten. Rouhani weet dat hij hier niets aan kan veranderen. Het publiek joelt, maar hij ontwijkt de moeilijke thema’s expres. De echte Iraanse machthebbers kunnen hem anders dwars zitten of erger: oppakken en zijn verkiezing onmogelijk maken.

 

Dit is hoe de Iraanse president Rouhani op Obama lijkt

De situatie in Iran alleen maar verslechterd is sinds president Rouhani aan de macht is, stelt Amnesty International. Dat terwijl de politicus zegt dat hij progressief is en het land wil veranderen. Iran-expert Mohammedbagher Forough werpt zijn blik op de problemen.

BIG vraagt zich af hoe progressief Rouhani nu eigenlijk echt is. En hoeveel macht heeft hij? Is het niet gewoon Ayatollah Ali Khamenei die de touwtjes in handen heeft in Iran? We vragen het aan Forough.

Is Rouhani echt geïnteresseerd in Iran hervormen?
“Ja, zeker. Hij heeft de economie hervormd, hij is voor vrijheid van meningsuiting en hij laat de politie wat ontspannen. Een teken dat Rouhani een echte hervormer is, is dat hij de onderhandelingen met Obama is begonnen over de nucleaire deal. Hij en Obama hebben compromissen gemaakt.”

Hij doet zoveel hij kan, als je kijkt naar de limieten waar hij mee kampt

Wat is het verschil tussen de president en de Ayatollah Ali Khamenei, de Grote Leider?

“De president heeft de uitvoerende macht, wat betekent dat hij de baas is over de economie, de bureaucratie van het systeem, hij representeert het land in het buitenland. De Grote Leider is de baas over grote strategische beslissingen. Dus stel dat Iran beslist om naar Syrië te gaan en te vechten naast Assad en Rusland, dan is dat een beslissing van de Grote Leider. Elke beslissing die de richting van het land verandert, wordt genomen door de Grote Leider.

Hij is een hervormer, maar dat betekent niet dat hij een revolutionair is.

Is Rouhani krachtig of is hij gewoon een knechtje van de Grote Leider?
“Je vraag is teveel het een óf het ander. Rouhani is van de hervormende partij. Hij is niet iemand van buiten het systeem. Zijn team is hervormend, onderdeel van het establishment maar wel hervormend vergeleken met de conservatieven. Een voorbeeld: het Rouhani-team is net zoals de Democraten in de Verenigde Staten. Ze zijn onderdeel van het establishment maar zijn veel meer voor hervorming dan de Republikeinen. Rohuani is onderdeel van het systeem, net zoals Obama en Clinton dat waren.”

“Hij is een hervormer, maar dat betekent niet dat hij een revolutionair is. Je vragen suggereren dat je een revolutie van Rouhani verwacht. Niemand verwachtte een revolutie van Obama, en de mensen die dat wel deden zijn heel erg teleurgesteld. Hij doet zoveel hij kan, als je kijkt naar de limieten waar hij mee kampt. Er zijn natuurlijk genoeg dingen om hem mee te bekritiseren, net zoals dat bij Obama het geval is.”

Dat hervormen van Rouhani werkt nog niet zo goed

Sinds hij aan de macht kwam in 2013 zijn er meer activisten opgepakt

Geeft Iran het Westen een nepbeeld over de hervormingen in het land, om af te komen van economische sancties vanuit het Westen?
“Dit is een nogal eurocentrische vraag, je neemt aan dat de Iraanse president niet zich op een bepaalde manier gedraagt voor de 80 miljoen inwoners van zijn land, maar voor het Westen. Het Westen is niet het centrum van de wereld, niet meer ten minste. De Iraanse president heeft zijn eigen inwoners om zorgen over te maken en wil hen aanspreken.”

Amnesty: ‘Mensenrechtenactivisten juist vaker vervolgd in Iran’

Iran is zelfs onder president Rohani geen vrijer land geworden, stelt Amnesty International.

Toen Rohani in 2013 Ahmadinejad opvolgde leefde er met name in het westen hoop omdat Rohani veel gematigder is in zijn uitspraken dan de antisemitische en felle Ahmadinejad. Maar volgens een nieuwe rapport van Amnesty worden juist meer activisten ‘door de veiligheidsdiensten en de rechterlijke macht gedemoniseerd, opgepakt en vervolgd.’

Volgens Amnesty zouden sommige activisten meer dan tien jaar de cel in worden gestuurd omdat ze contacten hadden met de Verenigde Naties, de Europese Unie of mensenrechtenorganisaties als Amnesty International zelf.

De EU moet zich uitspreken

Amnesty doet daarom een oproep aan de Europese Unie. De Unie zou volgens Amnesty krachtig moeten optreden tegen deze mensenrechtenschendingen door zich uit te spreken tegen het gevangenzetten van vreedzame activisten en hun vrijlating te eisen.

PR-stunt in de gevangenis

Amnesty stelt bovendien dat Iran de Evin-gevangenis te rooskleurig voor doet. Een delegatie van verschillende landen werd uitgenodigd om een kijkje te nemen in deze gevangenis. De Iraanse autoriteiten gaven een beeld van een cellencomplex waarin ruimte was voor ‘excellente faciliteiten’, zoals een schoonheidssalon, een sportschool, een bibliotheek en een restaurant. De werkelijkheid is volgens Amnesty een stuk ‘grimmiger’.

Lees het gehele rapport hier.