Graffiti krijgt zijn eigen museum en is daarmee vandalisme-af

In de kunststad van Duitsland, Berlijn, wordt vandaag een nieuwe galerij geopend waarin street-art als kunstvorm centraal staat. Het Urban Nation Museum for Urban Contemporary Art verheft street-art, en dus graffiti, tot kunst, maar is die betiteling wel terecht?

Lange tijd werd graffiti slechts gezien als vandalisme, maar er was een tijd waarin graffiti noodzakelijk was, al was het in een iets andere vorm. In de tijd van Vikingen en in de tijd van de Romeinse oudheid werden er al muurtekeningen en -schilderingen gemaakt, om verhalen te vertellen of om gegevens op te slaan.

Kilroy op het WWII Memorial in Washington DC

In de Tweede Wereldoorlog werd door Amerikanen op vele muren en deuren ook een vorm van graffiti gezet: ‘Kilroy was here’ met de afbeelding van een kaal mannetje met een lange neus die over een muur heen gluurt. Het was de Amerikaanse variant op het Australische ‘Foo was here’ dat in de Eerste Wereldoorlog bekend werd. Er werd toen geen straf gezet op het tekenen van dit poppetje.

Gangs en popart

In de tijd tussen Kilroy was here en de graffitikunst zoals we die nu zullen gaan zien in het Urban Nation Museum is er veel veranderd. Na de Tweede Wereldoorlog was langzaam steeds meer tijd voor kunst. De kunststroming van het abstract expressionisme voerde de boventoon in Amerika na de oorlog.

Karel Appel, Fantastische Vogel, 1974 | Voorbeeld van abstract expressionistisch werk

De kunstenaars van het abstract expressionisme wilden vooral naar gevoel schilderen, en niet naar ratio. De schilderijen van deze stroming waren abstract (zoals de naam van de stroming al doet vermoeden) door bijzondere schilderwijzen en kleurgebruik. Er zat vaak een groot psychologisch verhaal achter de werken van deze abstract expressionisten.

Als tegenbeweging kwam de popart in Amerika op in de jaren zestig. Deze kunststroming streefde geen ‘diepere betekenis’ na in hun werk: vaak was hun werk decoratief of functioneel. Omdat de kunstenaars van het abstract expressionisme hun werk het liefst in een museum zagen hangen, brachten popart kunstenaars het werk juist de straat op. Het was de tijd waarin straatoptredens en happening-art hun intreden deden. En zo kwam ook de schilderkunst naar de straat.

Happening-art was een hele nieuwe, gewaagde vorm van kunst die de grenzen van werkelijkheid en (theater)kunst opzocht.

Marina Abramović is een van de bekendste performance-artiesten. In onderstaande video nodigt ze mensen uit tegenover haar plaats te nemen op een stoel, waarbij ze de persoon tegenover haar minutenlang aankijkt.

Het lijkt een vreemd, kunstzinnig experiment, maar menig deelnemer verliet de stoel met tranen in zijn/haar ogen.

De man die halverwege de video tegenover Marina komt zitten is een ex-geliefde van haar. Een prachtig moment waarop Marina van kunstenaar weer even gewoon mens wordt.

In diezelfde tijd ontstonden er in Amerika steeds meer gangs, bendes die hun eigen naam hadden. Bij die naam hoorde een tag, een soort logo van de groep. Die tags werden te pas en te onpas op muren, deuren, treinen en andere openbare plaatsen en voorwerpen geschilderd. Eerst met stift, later met verfbussen. De trend van tags waaide ook over naar Europa.

Strafbare kunst

Of het rechtmatig een combinatie van popart en tags te noemen is, weet ik niet, maar de graffiti die vanaf toen gemaakt werd, was niet slechts een naam van een bende op een muur gekrabbeld. Die tags werden uitgebreid met kleuren en tekeningen. Graffiti werd populairder en steeds vaker werden huizen en prominente gebouwen beschilderd met graffiti, tot last van de inwoners van de ‘getroffen’ huizen. Banksy is wereldwijd bekend geworden met zijn provocerende, maatschappijkritische graffiti kunst. En ook Keith Haring wordt tot de graffitikunstenaars gerekend. Er kwam een boete op graffiti spuiten te staan, omdat het gebouwen zou vernielen en beschadigen.

Hee,

Wist je dat we in Nederland een kunstwerk van Keith Haring op een van onze Hollandse buitenmuren hebben staan?

Hij zit alleen verstopt achter een andere muur. Lees hier waarom.

In het tweede boek van Strafrecht in artikel 350.1 staat: “Hij die opzettelijk en wederrechtelijk enig goed dat geheel of ten dele aan een ander toebehoort, vernielt, beschadigt, onbruikbaar maakt of wegmaakt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.”

Vandalisme wordt streng bestraft, maar valt graffiti wel onder vandalisme, als het niet vernielt, beschadigt of onbruikbaar maakt? Het is in feite een toevoeging aan een voorwerp of gebouw. Toch wordt het door de overheid gezien als beschadiging van gebouwen en staan er behoorlijke straffen op, als je gepakt wordt tijdens het graffiti spuiten op gebouwen zonder toestemming van de eigenaar van het gebouw.

Om graffiti toch enigszins toe te staan, zijn er op vele verschillende plekken in Nederland zogenaamde graffiti-walls geregeld, waar graffitikunstenaars vrijelijk hun gang kunnen gaan. Het Urban Nation Museum in Berlijn zal de graffitikunst, die bijvoorbeeld op de Muur in Berlijn een publiekstrekker is geworden, deels naar binnen halen. Het is een museum dat op een nieuwe manier naar kunst en kunstbeleving zal kijken.


Wat vind jij van dit verhaal? Heb je een toevoeging of een ander perspectief? Laat het weten in de comments. Inhoudelijk sterke reacties kunnen we (na toestemming van jou) meenemen in het artikel.