In memoriam: de lieve burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan

Het overlijden van burgemeester Eberhard van der Laan (1955-2017) is op vrijdagmorgen met veel verdriet ontvangen. De geliefde burgemeester van Amsterdam was al langer ziek, maar veel mensen zijn aangegrepen door de dood van de burgervader. Hij wordt herinnerd als iemand die veel heeft betekend voor Amsterdam en zijn burgers.

De laatste maanden van zijn leven wijdde Eberhard aan Amsterdam. Eind januari dit jaar plaatste hij een brief aan alle Amsterdammers met het trieste nieuws dat hij ernstig ziek was. Hij zei toen al dat ‘de prognose weinig reden geeft voor optimisme’. acht maanden later, op 18 september, schreef hij nog een brief. Daarin zij hij dat hij niet lang meer te leven had. Hij legde zijn taken als burgemeester neer een sloot af met met hartverscheurende woorden. “Zorg goed voor onze stad en voor elkaar, vaarwel.”

Partijgenoot, collega en vriend Lodewijk Asscher plaatste op Facebook een emotioneel verhaal over zijn laatste ontmoeting met Eberhard van der Laan. Ze spraken over hun leven samen en over de toekomst van de partij. Met emotioneel geladen woorden vertelde Van der Laan over ‘zijn’ partij. “Eberhard, is er misschien iets dat ik voor jou kan doen, of voor Femke [Eberhards vrouw – red.], of iets voor later?,” vroeg Asscher. Eberhard antwoordde:”Ehm, de PvdA redden?” Ondeugende blik. “Maar dat lukt je misschien niet binnen een maand. (…) Laat ik het persoonlijker maken. Wil je zorgen dat mijn kinderen als ze 18 zijn gewoon PvdA stemmen? Dag jochie.”

Uit bijna alle, vaak emotionele, reacties blijkt hoe ‘de vader van Amsterdam’ Eberhard, gedreven door passie en emotie, maar ook pragmatisch en serieus als hij was, Amsterdam bestuurde. De Volkskrant verklaart zijn succes door een ‘wonderlijke combinatie van intellectuele superioriteit en volkse aandoenlijkheid’, waardoor hij met iedereen overweg kon.

Andere Nederlandse media reageren ook massaal op de dood van de burgemeester. Bijna elk medium komt met zijn eigen necrologie of ‘in memoriam’ artikel. Vrij Nederland schrijft in een eerlijk stuk over een man ‘gedreven door emoties, niet wars van provoceren’. Het Parool beschrijft van der Laan als iemand die ‘oergeestig uit de hoek kon komen, attent en meelevend was, maar ook bot en keihard als hij dat nodig vond.’

De burgemeester begon zijn carrière als advocaat bij zijn eigen advocatenkantoor. Van 1990 tot 1998 zat van der Laan in de Amsterdamse gemeenteraad voor de PvdA. In 2008 volgde hij Ella Vogelaar op als minister voor Wonen, Wijken en Integratie onder premier Balkenende. In 2010 werd hij na het vertrek van Job Cohen de nieuwe burgemeester van Amsterdam.

Eberhard van der Laan werd op 7 juli 2010 als burgemeester geïnstalleerd. Vorig jaar verlengde hij zijn ambtstermijn nog. Volgens de gemeente was Van der Laan een burgemeester die ‘menselijkheid met ‘daadkracht’ combineerde.

Eberhard van der Laan was afgelopen juli te gast bij het VPRO-programma Zomergasten. Daar vertelde hij drie uur lang over zijn leven, Amsterdam, zijn ouders, zijn carrière en zijn ziekte. Geëmotioneerd vertelde hij dat hij hoopt dat Amsterdam ‘de lieve stad blijft die het is’. Interviewster Janine Abbring zei dat Van der Laan ook heeft meegeholpen met het liever maken van de stad. “Ik hoop het,” antwoordde de burgemeester.

Op 9 september werd er een foto gemaakt van burgemeester van der Laan en koning Willem-Alexander, die samen een de Jordaan bezochten. De foto ontroerde toen al veel mensen. Op de foto zie je de koning die zijn arm als steun aan de burgemeester aanbiedt.

Ruim twee weken daarna kwamen duizenden mensen bijeen voor de ambtswoning aan de Herengracht. Daar werd door de Amsterdammers een minutenlang applaus ingezet om steun te betuigen aan de Burgemeester. Hoewel de burgemeester te ziek was om naar buiten te komen vertelde zijn vrouw, die even naar buiten kwam, dat hij het vanuit zijn woning had gevolgd en dat het ‘een enorme steun’ was.

AT5, een Amsterdamse regionale omroep, maakte jaren geleden een documentaire over van der Laan, waarin hij zichzelf omschrijft als een amateurpoliticus: een maatschappelijk betrokken advocaat die zich wilde bemoeien met de politiek van zijn stad. Je ziet een hele jonge Eberhard die enthousiast campagne voert in het Amsterdam van de jaren ’90.

Eberhard van der Laan zette zich af tegen de gevestigde politiek. In het VPRO-interview zei hij dat burgers niet op politieke spelletjes zitten te wachten. “Het systeem is steeds meer pervers geworden,” zei hij. “Vecht maar, knok maar. De burgers vinden het wel fijn. De burgers vinden het niet fijn”. Zelf noemde hij dat politiek met de kleine p. Politiek waar de burger zich ook in kan vinden.

Toen Eberhard in Zomergasten sprak over zijn erfenis, over het Amsterdam dat hij achterlaat. Hij hoopt dat hij de stad ‘liever heeft gemaakt’. Uit alle reacties blijkt dat hij de stad in elk geval heeft verbonden: iedereen is het eens over zijn krachtige, ‘lieve’ en wijze manier van besturen.