Deze studenten zijn op weg naar een referendum over jouw privacy

Een groep Amsterdamse studenten probeert genoeg handtekeningen te verzamelen om een raadgevend referendum aan te vragen rondom de zogenaamde sleepwet, die ervoor zorgt dat zowel de Algemene- als de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD en MIVD) meer bevoegdheden krijgen op het gebied van informatie verzamelen. Het lukte de studenten al snel om de 10.000 vereiste handtekeningen op te halen die nodig zijn om beoordeeld te worden door de kiesraad. Nu staat de groep voor de grootste uitdaging: het binnenhalen van 300.000 handtekeningen vóór 16 oktober. Gaat dat lukken? BIG sprak met Tijn de Vos, een van de initiatiefnemers.

Hoe gaat het met de petitie?

“We zitten op 45.000 handtekeningen, nog vijf weken tot de deadline (inmiddels zijn dat er ruim 100.000 met nog twee weken te gaan – red.). Het is spannend, 300.000 is ontzettend veel.” De vijf doen hard hun best, tussen hun colleges door. “We gaan nu zoveel mogelijk campagnevoeren, zoveel mogelijk informatie naar buiten brengen en contact met de media zoeken. Ook spreken we met vrijwilligers en delen we promotiemateriaal uit.”

Het initiatief kan al rekenen op veel steun. Vandaag sprak Amnesty International haar steun uit, eerder deden verschillende beroepsverenigingen dit al. Vanuit de politiek worden zij gesteund door de Piratenpartij en Forum voor Democratie. “Andere politieke partijen zijn soms wat terughoudender.”

Wat houdt de sleepwet precies in?

De sleepwet geeft de MIVD en de AIVD meer bevoegdheden. Zo kunnen zij:

– (Online) communicatie van een hele wijk afluisteren wanneer er een verdacht persoon in de wijk woont

– Een geheime DNA-databank aanleggen waar iedereen in terecht kan komen

– Alle geautomatiseerde apparaten hacken

– Verzamelde (ruwe) data met buitenlandse inlichtingendiensten delen

Meer informatie? Kijk op www.sleepwet.nl

Waarom is het zo belangrijk dat over deze wet een referendum wordt georganiseerd?

“Ten eerste is privacy een fundamenteel mensenrecht. De schending van privacy benadeelt de bevolking en een publieke discussie daarover is belangrijk. Het is een fundamenteel onderdeel van een democratie. We denken ook dat het relevant is voor iedereen, het is geen links of rechts debat. Zowel links als rechts is geïnteresseerd in wat wij doen, iedereen praat mee.”

De AIVD noemt de wet noodzakelijk, omdat de oude wet van voor de digitale revolutie stamt en daarom verouderd zou zijn. Wat vind je daarvan?

“Daar kan ik me ook in vinden, de oude wet komt uit 2002 en sindsdien zijn er veel ontwikkelingen. De mate waarin de wet nu wordt aangepast geef de AIVD alleen te veel bevoegdheden. We gaan daarin veel verder dan andere landen. Als andere landen dit niet nodig vinden, waarom Nederland dan wel?”

Vlnr: Tijn de Vos (20), Luca van der Kamp (22), Nina Boelsums (21), Marlou Gijzen (23), Joran van Apeldoorn (23) Annelene Schulze

Volgens De Vos moet er eerst gekeken worden of de wet werkt voordat deze wordt doorgevoerd. Tot nu toe is nog niet bewezen dat de wet helpt bij het opsporen van terrorisme. “In Groot-Brittannië werd ook zo’n wet ingevoerd, en daar bleek later uit onderzoek dat het door de overvloed aan informatie niet mogelijk was om terroristen te vinden. Het was letterlijk zoeken naar naald in een hooiberg.”

De wet is al aangenomen door de Eerste Kamer. Hoe groot acht je de kans dat er nog echt iets met een eventuele positieve uitslag van het referendum wordt gedaan?

“Ik denk zeker dat er iets mee wordt gedaan. Daarnaast worden er door andere partijen al juridische stappen ondernomen, omdat wet ingaat tegen Europese grondrechten.”

De Vos doelt hiermee op de organisatie ‘The Public Interest Litigation Project’ (PILP), die als hoofd van een coalitie van twaalf organisaties overweegt naar de rechter te stappen.

Wil je meer weten of de petitie ondertekenen? Klik hier

Wat vind jij van dit verhaal? Heb je een toevoeging of een ander perspectief? Laat het weten in de comments. Inhoudelijk sterke reacties kunnen we (na toestemming van jou) meenemen in het artikel.

Als het zo doorgaat, is het sleepwet-referendum een feit

Eerder spraken wij met Tijn de Vos, een van de initiatiefnemers van de petitie voor een referendum over de Sleepwet. Hoe gaat het nu met het initiatief? BIG belde weer met hem voor een update.

Halverwege september leek het nog lastig te worden om voor de deadline van 16 oktober 300.000 handtekeningen te verzamelen. Inmiddels is de situatie veranderd; dat het referendum er komt, lijkt onvermijdelijk. Met nog tien dagen te gaan tot de deadline staat de teller bij het schrijven van dit artikel op 225.000 handtekeningen (ter vergelijking; gisteren rond dezelfde tijd waren dit er nog 205.000).

Tijn de Vos is blij met de aandacht. Sinds de uitzending van Zondag met Lubach, waarin Arjan Lubach uitlegde waarom hij het zo belangrijk vond dat het Sleepwet-referendum er kwam, groeit het aantal gestaag. Als het tempo waarop de handtekeningen nu binnenstromen aanhoudt, zou het doel halverwege volgende week worden behaald. Precies op tijd, want op 13 oktober stopt de teller; de vijf hebben nog wat tijd nodig om het gigantische pakket handtekeningen te printen. Wie later nog wil tekenen, kan dat wel gewoon doen. “We denken dat het een sterk signaal is als we in plaats van de benodigde 300.000, uiteindelijk bijvoorbeeld 500.000 handtekeningen hebben”, aldus De Vos.

En daarna? Als de 300.000 benodigde handtekeningen behaald zijn, gaat de groep verder met campagnevoeren om mensen te informeren en stimuleren om te stemmen. Omdat de nieuwe wet al is goedgekeurd gaat die, of het referendum er nu wel of niet komt, op 1 januari in. Het raadgevend referendum gaat dus om een herroeping van die wet. Mogelijk vindt dit referendum op 21 maart plaats, tegelijkertijd met de gemeenteraadsverkiezingen. 

Tijn de Vos, eerder tegen ons: “Ten eerste is privacy een fundamenteel mensenrecht. De schending van privacy benadeelt de bevolking en een publieke discussie daarover is belangrijk. Het is een fundamenteel onderdeel van een democratie. We denken ook dat het relevant is voor iedereen, het is geen links of rechts debat. Zowel links als rechts is geïnteresseerd in wat wij doen, iedereen praat mee.”

‘De nieuwe sleepwet gaat helemaal niet om de privacy van burgers, maar om terrorismebestrijding’

Volgend jaar treedt de impopulaire sleepwet in werking, waardoor de overheid en de AIVD veel meer bevoegdheden krijgen om burgers af te tappen. Inmiddels lijkt het soms wel of vrijwel iedereen tegen de komst van deze wet is, maar er zijn ook genoeg voordelen te bedenken. Volgens de AIVD komt deze wet de nationale veiligheid ten goede.

Wat houdt de wet in? Het komt er simpelweg op neer dat AIVD voortaan meer online communicatie mag inzien van burgers. Ook als deze niet verdacht worden van een strafbaar feit. Dit geldt voor alle geautomatiseerde apparaten, van telefoons tot smart-tv’s. Al deze informatie mag vervolgens drie jaar bewaard worden.

De AIVD mag ook data inzien van burgers die niet verdacht worden van een strafbaar feit

De wet komt deze weken vrijwel alleen maar negatief in het nieuws, vanwege het burgerinitiatief om een referendum te organiseren. Dit referendum kan de sleepwet officieel niet tegenhouden, maar kan wel een stevig signaal afgeven aan de politiek dat de burger het niet eens is met de wet.

De initiatiefnemers van het referendum zijn studenten van de UvA.

Tijn de Vos is één van deze studenten.

“Privacy is een fundamenteel mensenrecht”, stelt hij.

Lees hier verder waarom hij tegen deze wet is.

Maar wat zijn de beweegredenen om deze controversiële wet, die al op 1 januari 2018 ingaat, in te voeren? De AIVD laat aan BIG weten dat een belangrijke reden van de wet modernisering is. “De nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, zoals de sleepwet officieel heet, vervangt een eerdere wet uit 2002”, zegt een woordvoerder tegen BIG. “De mogelijkheden van de AIVD bleven achter bij de stormachtige ontwikkeling van de techniek. Met de nieuwe wet kunnen wij ook in de toekomst dreiging in kaart blijven brengen, om de nationale veiligheid te vergroten.”

Met de nieuwe wet kan de AIVD ook in de toekomst dreiging in kaart blijven brengen

Voorheen verliep veel communicatie via de ether, maar tegenwoordig gaat dit vooral via kabels. Deze wet geeft de AIVD de mogelijkheid om ook deze informatie te onderzoeken. “Maar dat wil niet zeggen dat wij zomaar alle gegevens verzamelen die via kabels worden verstuurd”, aldus de AIVD aan BIG.

Mensen die bang zijn dat ze voortaan de lul zijn als ze bijvoorbeeld illegaal films downloaden, hoeven dan ook niet bang te zijn. De AIVD laat weten hier niks mee te doen. “Wij spelen alleen informatie door aan de politie en het Openbaar Ministerie als de nationale veiligheid in het geding komt. Bij het downloaden van films is dit niet het geval, dus dan doen wij er ook niks mee.”

Mensen die illegaal films downloaden hoeven niet bang te zijn dat ze nu ineens de lul zijn

De AIVD mag namelijk alleen gegevens verzamelen en bewaren die verband houden met die onderzoeken waar de regering opdracht toe heeft gegeven. “Andere informatie mag niet worden verzameld of opgeslagen. Er moet altijd een aanleiding zijn om in bepaalde informatie te duiken.”

Ook is het niet nieuw dat de AIVD computers hackt. “In de vorige wet mocht de AIVD ook al computers hacken. In de nieuwe wet zijn juist nieuwe en strengere regels op dit gebied opgenomen.”

50 Plus is één van de politieke partijen die voor de sleepwet hebben gestemd. Zij vinden dat deze wet bij gaat dragen aan terrorismebestrijding. “Het gaat niet om het volgen van privépersonen”, laat een woordvoerder weten aan BIG. “Het gaat in eerste instantie om het verkrijgen van Big Data. Bovendien wordt er in eerste instantie gekeken naar de lijnen van contact en niet naar de inhoud van het contact.”

Deze wet gaat om terrorismebestrijding, niet om het aftappen van onschuldige burgers

De woordvoerder van 50 Plus vervolgt door te zeggen dat het door de extra bevoegdheden van de AIVD beter mogelijk wordt om patronen in contact te herkennen bij mensen waarvan vermoed wordt dat ze zich met duistere zaakjes bezighouden.

“Door deze wet zullen we potentiële terroristen beter in het zicht hebben, waardoor terroristische aanslagen voorkomen kunnen worden.” Volgens 50 Plus is het privacyargument dat tegenstanders van deze wet aandragen dan ook niet aan de orde. “Deze wet gaat niet om het aftappen van onschuldige burgers, maar om terrorismebestrijding.”

Wat vind jij van dit verhaal? Heb je een toevoeging of een ander perspectief? Laat het weten in de comments. Inhoudelijk sterke reacties kunnen we (na toestemming van jou) meenemen in het artikel.