De ‘witte man’ van de NOS: goede ontwikkeling of policor bullshit gone too far?

Na de aanslag in Las Vegas opende het NOS Journaal met dat de dader een ‘witte man’ is. De discussie op sociale media liep hoog op, moet dit benoemd worden, en: moeten we nu blank of wit zeggen?

Het is af en toe verdomde moeilijk om snel een keuze te maken. Wel of niet. 3… 2… 1… De hoofdredacteur van de NOS geeft dat ook als een van de argumenten in een interview met De Volkskrant: “Wij moeten op dat moment onder grote tijdsdruk beslissen: wat weten we en wat melden we? (…) Het gaat altijd om relevantie. In dit geval wilden we alles wat we wisten vertellen. Als een nieuwsgebeurtenis dusdanig schokkend is, dan weegt het belang van informeren het hoogst.”

Natuurlijk is tijdsgebrek of -druk geen goed argument om iets op een bepaalde manier te doen, maar het is even om aan te geven op wat voor moment zo’n beslissing genomen wordt. Buiten of het nuttig was om de huidskleur van de man überhaupt te noemen, is het ook interessant om te kijken naar de woordkeuze van de NOS-presentator: een ‘witte man’, niet een ‘blanke man’.

Het is lastig voor journalisten om de keuze te maken tussen ‘wit’ of ‘blank’, je moet namelijk kiezen en je kan het eigenlijk niet goed doen want er zal altijd iemand boos op je zijn. Een redactie als de NOS moet kiezen voor het meest ‘neutrale’ en dat is waarom deze discussie zo interessant is, want in principe zou je kunnen zeggen dat ‘blank’ het meest neutraal is omdat we het nou eenmaal altijd zo gezegd hebben. Maar, de activisten die strijden voor het gebruik van ‘wit’, betogen juist dat wit neutraler is. Het lijkt erop dat de NOS gehoor heeft gegeven aan dat laatste.

Zo worden ‘blanke’ mensen in de taal als superieur gesteld tegenover ‘anderen’

Volgens de activisten heeft het woord ‘blank’ een positieve connotatie, die is blijven hangen na het koloniale verleden, net zoals ‘neger’ een negatieve bijklank heeft. Blanke mensen ‘zijn neutraal, de standaard, het beginpunt, de oerknal, het baken van waaruit het licht der objectiviteit stroomt’, schreef journalist Clarice Gargard sarcastisch op Joop.nl. “En zo worden ‘blanke’ mensen in de taal als superieur gesteld tegenover ‘anderen’ (die in principe geen anderen zijn omdat ze een groter deel uitmaken van de wereldbevolking maar dat is weer een ander verhaal).” In dat opzicht zou ‘wit’ dus neutraler zijn dan ‘blank’.

De ombudsvrouw van De Volkskrant gaf vorig jaar aan dat ‘wit’ de voorkeur heeft boven ‘blank’, dat werd ook vastgelegd in het Stijlboek van die krant, nadat steeds meer redacteuren liever ‘wit’ zeggen. “Misschien volgt er nog een woeste woordenstrijd, het is tegelijkertijd een onomkeerbaar en organisch proces, net zoals het veranderende uiterlijk van Piet”, schreef de ombudsvrouw.

Blank is zooooooo verleden tijd

In NRC is een soortgelijke ontwikkeling gaande: volgens het Stijlboek wordt ‘blanken’ nog altijd geprefereerd boven ‘witten’ of ‘witte mensen’. Maar ‘op de redactie verschuiven de voorkeuren’, valt te lezen in het commentaar van de ombudsman. Een NRC-buitenlandredacteur: “Blank is zooooooo verleden tijd.”

Natuurlijk zijn er ook critici op deze ontwikkeling. Begin dit jaar schreef socioloog Eric C. Hendriks in De Volkskrant: “Fanatiek hameren op zo’n kleurindeling heeft iets sufs, want als je het hebt over ‘witte’ en ‘zwarte’ mensen, moet je Aziaten ‘geel’ noemen en Indianen ‘rood’. Chinezen ‘gele mensen’ noemen – dat klinkt slecht.”

Chinezen ‘gele mensen’ noemen – dat klinkt slecht.”

“Omdat het Amerikaanse antiracistische discours alles ophangt aan ras, is het zelf een beetje racistisch”, schrijft Hendriks. “Individuen worden gezien als vertegenwoordiger van hun ras. Op die manier wordt iedereen tot zijn ras gereduceerd.”

Uiteraard bemoeit Jan Roos zich ook met de kwestie in een van zijn vlogs: “Blank mag je niet meer zeggen van die doorgedraaide Social Justice Warriors”. Volgens Roos gebruikt het NOS Journaal ‘extreemlinkse termen’, volgens GeenStijl is de ‘NOSJW’ op ‘wittemannenjacht’ en volgens Leon de Winter is het NOS Journaal een ‘oordelend medium’.

Op de website van OnzeTaal is een poll gedaan met de vraag: “Is ‘blank’ nog een correcte term?” 91% vond van wel.

“Boodschap wat mij betreft: doe er niet te krampachtig over, de context maakt meestal wel duidelijk of je het goed of slecht bedoelt”, schrijft Frank Brakenhoff. “Ik denk dat zowel ‘blank(en)’ als ‘wit(ten)’ een positieve connotatie hebben’, tegenover ‘‘zwart(en)’ en zelfs ‘neger(s)’’ ernaast.”

“Is deze poll online gezet in het kader van de introductie van de 10de druk van de Newspeak Dictionary?”, schrijft Han Pasado, verwijzend naar de fictionele taal Newspeak uit het boek 1984 van George Orwell, waarin de overheid de taal verandert om aan de ideologische vereisten te voldoen. “Dubbelplusgoed hoor, dat uitzuiveren van ideologisch ongewenste woorden.”

Heeft Pasado daar een interessant punt? Worden deze woorden van boven opgelegd door activisten en media? Of is er gewoon een taalverandering bezig? Is ‘wit’ daadwerkelijk neutraler dan ‘blank’? Maakt het überhaupt uit welk woord je gebruikt? Wij op de redactie van BIG weten het eerlijk gezegd ook niet. Wat vind jij? Laat het weten in de comments! We zijn altijd benieuwd naar je mening.