Big File Wat gaat er mis bij Giro555?

De ‘niet geheime’ documenten van Giro555 die jij niet zomaar mag zien

Tientallen miljoenen zijn niet efficiënt verdeeld, is de kritiek op Giro555 in 2014. De oplossing: een zogenaamde instaptoets voor betrokken hulporganisaties. Wij van BIG willen die toets graag zien, maar dat blijkt moeilijker dan verwacht.

ERWIN VAN ‘T HOF, TIM LUIMES & TIM BERBERS

Ruim twee jaar geleden krijgen de elf samenwerkende hulporganisaties (SHO) achter Giro555 een tik op de vingers. Een intern rapport oordeelt dat de verdeling van de tientallen miljoenen opgehaalde euro’s anders moet. Volgens de commissie is de werkwijze op die manier niet houdbaar. Een voorbeeld: als ebola uitbreekt, kan geld het best naar medische organisaties – maar volgens de commissie wordt er niet genoeg naar de ramp zelf gekeken.

Volgens de adviescommissie wordt er niet genoeg naar de ramp zelf gekeken

De SHO besluit een instaptoets in te voeren, waarin de organisaties aangeven of ze al in het gebied aanwezig zijn, hoeveel geld daar wordt uitgegeven en wat de mogelijkheden zijn om uit te breiden. In het kort: de instaptoets is heel belangrijk, en een van de documenten die bepalen wie mee mag doen met een Giro555-actie en wie niet.

Maar hoe ziet die instaptoets er dan uit?

We vragen het aan Eva Barneveld, de woordvoerder van Giro555. Barneveld geeft aan dat het document niet zomaar mag worden verstuurd omdat het uitlekken van de inhoud gevaarlijk zou kunnen zijn voor de hulpverleners ter plaatse. Ook zouden de cijfers ‘een eigen leven’ kunnen gaan leiden. We bellen met bijna alle meewerkende hulporganisaties en komen meerdere keren in discussie: de toets is ‘niet geheim’ maar ook niet openbaar. Wat is het verschil?

De toets is ‘niet geheim’ maar ook niet openbaar. Wat is het verschil?

Giro555 komt met een voorstel, we mogen naar het kantoor van Unicef in Den Haag om – onder begeleiding en toezicht – een ingevulde toets in te zien. “That’s it. Iedereen hier is al ontzettend veel tijd kwijt aan jullie vraag, dus ik denk dat het best wel een mooi aanbod is,” geeft Barneveld nog mee.

Het belpanel van Giro555 tijdens de Nationale Actiedag. ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN

De instaptoets mag dus niet online en mag ook niet zomaar naar journalisten worden gemaild. Wat is dit voor mega-geheim document? Michael Jongeneel, de externe penningmeester van Giro555, vindt dat de terughoudendheid goed te verklaren is: “Dat ontstaat doordat jullie een nieuwstitel zijn en dus op zoek zijn naar nieuws. Sommige journalisten gaan met ons mee naar hulpgebieden om te verslaan wat er gebeurt, maar de journalisten die thuis blijven zoeken vaak een stok om mee te slaan.”

De instaptoets mag dus niet online en mag ook niet zomaar naar journalisten worden gemaild. Wat is dit voor mega-geheim document?

Woordvoerder Barneveld voegt daaraan toe dat de documenten niet geheim zijn. “Het is niet dat er iets verhuld moet worden. We willen het alleen graag toelichten. En dat is niet zo gek voor een intern en technisch document.” Barneveld geeft aan dat überhaupt nog niemand heeft gevraagd om het document in te zien.

Wassen neus

Voorafgaand aan het bezoek aan Unicef krijgen we een leeg exemplaar van de toets. We leggen het document voor aan Linda Polman, die eerder een kritisch boek over de noodhulpindustrie schreef: De Crisiskaravaan. “Dit lijkt me een wassen neus,” vertelt zij. Ze vindt het een nietszeggend formuliertje. “Deze toets maakt totaal niet duidelijk of het geld wel goed wordt besteed Het is de transparantie- en controledrift van donoren die dit soort documenten nodig maken. En dan zijn de hulporganisaties niet te beroerd om weer wat formulieren te verzinnen.

Hoi,

Polman vindt het dus een wassen neus

Dit is waarom we moeten kappen met Giro555

We komen aan bij Unicef. Vooralsnog hebben we alleen nog een lege instaptoets gezien als voorbereiding. “Jullie zijn wel grondig,” zegt de persvoorlichter van Unicef in het kantoor in Den Haag. Met haar en de noodhulpcoördinator (die de toets heeft ingevuld voor Unicef, en samen met een team voor andere organisaties heeft nagekeken) wordt de toets doorgenomen. Het blijkt dat er geen schokkende cijfers of onthullingen in het formulier staan. Ook brengen de gegevens hun medewerkers niet in gevaar. “Saai hè?” vraagt de persvoorlichter. Opsturen is opeens geen enkel probleem meer.

“Saai hè?” vraagt de persvoorlichter.

Maar als dat alles was, waarom wordt er dan zo moeilijk over gedaan?

Het antwoord lijkt te maken te hebben met een steeds grotere verantwoordingsdruk bij hulporganisaties. Arjan Hehenkamp, directeur van Artsen zonder Grenzen (AzG), herkent dat probleem. Het was één van de redenen waarom de organisatie uit Giro555 stapte in 2006. “Naarmate de opgehaalde bedragen groter werden, ging het wringen. Het is logisch dat er vaker gevraagd werd wat we in godsnaam met al dat geld deden. We kregen het als organisatie steeds benauwder.”

Het groeiend succes van Giro555 maakte ons benauwd, zegt Artsen zonder Grenzen

Lees de rest van zijn verhaal

Thea Hilhorst, hoogleraar humanitaire hulp en wederopbouw aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, snapt dat de organisaties druk voelen. “Je ligt als hulporganisatie constant onder een vergrootglas. Iedereen wil dat je volledig transparant bent. Niet alleen donoren, maar ook binnen de organisatie en met partners. Dan kan het zo zijn dat er een situatie ontstaat waarbij ze op hun hoede zijn.”

Dat kan ook gebeuren met een instaptoets die misschien vrij weinig voorstelt, volgens Hilhorst. “Maar als journalisten daarom vragen, dan lijkt me het geen probleem om het gewoon mee te geven.” Giro555 zelf ontkent dat verantwoordingsdruk de reden is voor de invoering van de instaptoets. “Het is niet zo dat wij dingen verzinnen voor de bühne,” zegt woordvoerder Barneveld.

Volgens deze hoogleraar moet ook jij geven aan Giro555

Lees waarom

Het laatste belrondje

Gesterkt door de ervaring met Unicef besluiten we de andere organisaties nog eens te bellen om hun toets te krijgen. Dat blijkt echter niet nodig, want de organisaties hebben met elkaar besloten één lijn te trekken: we krijgen de toets niet opgestuurd, mogen hem wel komen inzien op hun kantoor en krijgen hem daarna ook niet mee. Alleen van Unicef hebben we er eentje mee mogen krijgen als voorbeeld.

We zouden de ‘technische details’ niet zelfstandig kunnen begrijpen

Sowieso kiezen de organisaties ervoor de documenten niet online te zetten. We zouden de ‘technische details’ niet zelfstandig kunnen begrijpen. Logisch op zich, maar een medische encyclopedie ligt ook gewoon in de bibliotheek zonder uitleg van een arts. Bovendien hebben we de inhoud en de procedures al uitgebreid uitgelegd gekregen van Unicef.

De instaptoets is nog steeds ‘niet geheim’ dus, maar we krijgen hem niet opgestuurd en ook niet mee na inzage op het kantoor. “Je mag het toch zien als je bij ons langskomt?” vraagt het Rode Kruis. Maar we willen het graag hebben, zeggen wij. “Ik wil graag tien miljoen, maar dat krijg ik ook niet,” aldus het Rode Kruis. Dat klopt inderdaad: het Rode Kruis krijgt van de huidige inzamelingsactie tot nu toe iets minder dan 5,5 miljoen euro.

Laatste nieuws