Als alle separatisten hun zin krijgen, komen er in Europa meer dan 80 landen bij

Kijk maar op Wikipedia. Er worden daar meer dan 80 (!) stukken grond genoemd die hun eigen cultuur zo bijzonder vinden dat ze een eigen staat willen hebben. Helaas voor hen gaat dat niet altijd even lekker. Het Spaanse gebied rondom Barcelona mag van de rechter geen referendum houden voor onafhankelijkheid. De rechter moet eerst kijken of Catalaanse onafhankelijkheid in strijd is met de Spaanse grondwet, waarin staat dat Spanje niet verknipt mag worden.

Het lukt dus niet altijd. Hoewel je Wikipedia natuurlijk altijd met een korrel zout moet nemen, is separatisme echt in heel Europa te vinden. In Nederland is de beweging van Friesland het bekendst. De meest extreme versie van een onafhankelijk Friesland bezit veel meer dan alleen het land van de Elfstedentocht. Als het aan sommige Friezen ligt, komen ook West-Friesland (een flink stuk van Noord-Holland), Groningen, Oost-Friesland (een stuk van Duitsland) en misschien zelfs Drenthe bij het land. Er blijft dan haast geen Nederland meer over. En je hoeft niet ver over de Nederlandse grens te kijken om te zien dat veel andere landen slaande ruzie hebben. In België, een land dat al bijna in tweeën is gehakt, hebben de Vlamingen en Walen al heel lang huwelijksproblemen. In Groot-Brittannië, Frankrijk, Ierland, Duitsland, Italië en Scandinavië zijn ook zulke bewegingen.

Je moet separatistenbewegingen zien als pubers in een gezin

Waarom willen zoveel bevolkingsgroepen onafhankelijk zijn? Je moet separatistenbewegingen zien als pubers in een gezin. De ouders bepalen hoe laat de puber thuis komt, wat hij eet, welke taal er thuis gesproken wordt (niet schelden aan tafel) en waar de vakantie heengaat. Maar de puber wordt oud en wil ook eens wat. Misschien praat de puber liever Fries aan tafel en eet hij graag haggis. De puber voelt zich onderdrukt door de bazige vader en besluit uit huis te gaan.

Als je deze vergelijking doortrekt naar Europa krijg je een gezin waar de kinderbescherming u tegen zegt. In de Balkan, waar in de jaren ’90 Joegoslavië uiteenviel in heel veel landjes (zoals Kroatië, Macedonië en Servië), zijn nog steeds gigantisch veel ruzies over grondgebied en onafhankelijkheid. Het balkangezin heeft tientallen ‘pubers’ die allemaal hun eigen zin willen doordrijven. Kosovo bijvoorbeeld, is in 1999 ‘uit huis gegaan’ (en wordt daarin vandaag de dag gesteund door 108 VN landen). Servië vindt nog steeds dat Kosovo niet zelfstandig genoeg is, en dus gewoon bij Servië hoort en zijn bek moet houden. Ook Google Maps weet niet helemaal hoe het nu zit, blijkt uit de stippellijntjes.

Kosovo en Servië. Google Maps.

Veel wannabe landen vinden dat ze zelfbeschikkingsrecht hebben. Dat ze dus zelf mogen beslissen wie ze zijn en wat ze doen. Ook als ze, zoals Catalonië, doei tegen de rest van Spanje willen zeggen. Dat klinkt als een heel nobele reden om de baricades op te gaan, maar er zijn ook andere motieven voor onafhankelijkheid te bedenken. Je raadt het misschien wel, één van die redenen is geld. Catalonië (met Barcelona als belangrijk centrum) draagt een groot deel van zijn welvaart af aan de veel armere gebieden in Spanje. Hetzelfde geldt voor Schotland (90% van de olie en gasvoorraad van Groot-Brittannië is in Schotland) en Vlaanderen, die in -om de vergelijking van het pubergezin er maar weer eens bij te nemen- veel meer geld verdienen dan hun ouders.

De onafhankelijkheidsbeweging van Schotland werd in 2014 verpest toen 55% van de Schotten bij een referendum koos om onderdeel van Groot-Brittannië te blijven. Na de Brexit in 2016 werden er al direct nieuwe plannen voor een nieuw referendum gemaakt. In 2019 gaan de Schotten het nog een keer proberen.

Catalonië volgens de Catalanen. BIG.nl / Scribblemaps

Naast zulk ‘positief nationalisme’ (het nationalisme van Schotland zet zich niet af tegen een overheersende cultuur, ze willen gewoon meer GELD), heb je ook een stroming die zich verzet tegen de culturele overheersing van ‘het gezin’. Die richten zich meer op de behoud van de cultuur (die soms ook ouder is dan die van ‘de ouders’) Friesland is daar een mooi voorbeeld van. Veel Friezen vinden dat de Friese cultuur wordt bedreigd door de Hollandse dominantie in Nederland.

Friese historicus Kerst Huisman zegt tegen de Kanttekening dat onafhankelijkheid voortkomt uit een gevoel geen onderdeel van Nederland te zijn. “Als je zegt ‘we zijn een minderheid’ [in Nederland, red.], dan erken je ook dat je onderdeel bent van het idee dat Nederland heet.” Dat vindt Huisman dus ook niet: “Ik pleit al dertig jaar voor een zelfstandig Noord-Nederland. Als regio hebben we een gemeenschappelijk idee over onszelf.” In het zelfde artikel komt onderwijsdeskundige Sytze Hiemstra aan het woord: “De bestaande, onderdrukkende politieke situatie is niet langer houdbaar en de bestaande kunstmatige grenzen tussen vele Europese, vaak centralistisch bestuurde staatsnaties, moeten verdwijnen. (…) In Nederland heerst wat dat betreft geen echte democratie, maar meer een parlementaire dictatuur van Hollandse partijkartels.”

In Nederland heerst wat dat betreft geen echte democratie, maar meer een parlementaire dictatuur van Hollandse partijkartels

Huisman en Hymstra hangen een Fries nationalisme aan waarbij ze zich sterk afzetten tegen de ‘Hollandse dictatuur’. Ze zijn daarbij erg cynisch over Nederland. Holland is in hun optiek corrupt, uitbundig, autoritair (dus niet democratisch) en ‘elegant onoprecht’. De Friese cultuur en taal worden volgens Huisman systematisch onderdrukt, waarmee mensenrechten (recht op handhaving van minderheidstalen en een verdrag voor bescherming van nationale minderheden ) worden geschonden, vinden de Friezen. “Als men de onderdrukkende mechanismen gaat zien die een rol spelen in de culturele genocide op mijn volk en mijn taal, dan is men er beslist niet trots op ‘Nederlander’ te moeten zijn, integendeel,” sluit Hymstra af.

Friesland volgens de Friezen. BIG.nl / Scribblemaps

Deze ‘culturele genocide’ (een term die volgens mij de heftigheid van een genocide nogal onderschat) is een serieuze zaak voor veel Friezen. Misschien ben ik teveel Hollander (hoewel ik uit Utrecht kom), dus ik zal er maar niet te veel een oordeel over vormen. Ik als ‘corrupte’, ‘elegant onoprechte’ en ‘autoritaire’ Nederlander ben het in elk geval niet waard om samen mee in één land te wonen. Maar ik heb wel een idee waarom de Friezen (en veel soortgelijke volken in Europa) vast zitten in een ‘gezin’ waar ze zich niet thuis voelen.

Veel grenzen in Europa komen nog uit 1815 (congres van wenen), toen de grenzen van Europa hertekend moesten worden nadat Napoleon in de pan was gehakt. De grenzen zijn na die tijd nog meerdere keren veranderd. De eenwording van Duitsland in 1871 en die van Italië in 1861 zorgde voor het verdwijnen van veel kleine staatjes. Na de Eerste Wereldoorlog, de Tweede wereldoorlog, de Koude Oorlog en de oorlogen in Joegoslavië werden de grenzen steeds weer hertekend. De kern bleef in West-Europa steeds hetzelfde. De tijd van kleine natiestaten lijkt voorbij. Behalve natuurlijk uitzonderingen als Luxemburg, Andorra, San Marino, Monaco enzovoort. Naties zonder staat als Friesland, Catalonië en Walonië zitten vast binnen de grenzen van cultuuroverstijgende ‘grootmachten’. En voor zulke grootmachten is het lekker handig als er één taal wordt gesproken aan tafel, als iedereen gewoon eet wat de pot schaft en als iedereen zijn bek houdt. Maar zo zitten mensen nou eenmaal niet in elkaar.

Ik voel mij allereerst Fries en daarna Europeaan

Niet alleen is het normaal dat mensen (of pubers, om bij het voorbeeld te blijven) hun eigen pad willen kiezen. De Europese Unie heeft dit alleen maar meer mogelijk gemaakt. Het lijkt misschien alsof de trend van nationalisme en separatisme niet past bij de culturele globalisering (je zou verwachten dat de Europese Unie nog veel meer tegen lokaal nationalisme is dan nationale overheden) van de afgelopen tientallen jaren. Dit artikel suggereert juist dat het er alles mee te maken heeft. De Europese Unie is zo bezig met decentralisering van nationale overheden dat mensen meer aandacht geven aan hun lokale cultuur. Nederland stelt minder voor nu veel taken door de EU worden geregeld. Onvrede over hoe de nationale overheid met kleine culturen omspringt zorgt voor een nationalistisch gevoel. Zo kan het komen dat mensen zich meer gaan identificeren met de EU en met hun eigen lokale cultuur, en minder met hun nationale staat. Of zoals Hiemstra tegen de Kanttekening zei: “Ik voel mij allereerst Fries en daarna Europeaan.”

Wat vind jij van dit verhaal? Laat het weten in de comments. De inhoudelijk sterkste reacties kunnen we (na toestemming van jou natuurlijk) meenemen in een artikel. We zijn altijd benieuwd naar je mening.